Afyon, haşhaş bitkisinden elde edilen güçlü bir uyuşturucudur. Çok sık kullanıldığında sağlığa zarar verecek, aşırı miktarda alındığında öldürecek kadar zehirli olmasına karşın tıpta ilaç olarak çok kullanılır.


Hindistan, İran, Çin ve Güneydoğu Asya' da yasal ve yasadışı yollardan yapılan haşhaş tarımı Türkiye ekonomisinde önemli bir yer tutar. Nitekim dünyada en üstün nitelikli afyonun üretildiği Afyonkarahisar ili, adının bir parçasını bu maddeden almıştır. Ne var ki, afyonun yanlış ve zararlı kullanımını engellemek amacıyla haşhaş üretimi yurdumuzda da zaman zaman kısıtlanmış, hatta bir süre tümüyle yasaklanmıştır (bak. Haşhaş).


561 - Afyon Nedir?

Bugün dünyanın en büyük afyon üreticisi olan Hindistan'da haşhaş tohumları kasım ayında, iyice sürülmüş zengin topraklara ekilir. Ocak ayında açan beyaz ya da mor renkli iri çiçekler solarak döküldüğünde, geriye, içinde tohumları taşıyan yeşil haşhaş kapsülleri kalır.

Bu kapsüller hemen hemen yumurta büyüklüğüne ulaştığında dış kabukları çatlayarak açılır. Çatlaklardan sızan beyaz, sütsü özsu toplanır ve iyice sertleşinceye kadar kurutulur. İşlenmek üzere gönderildiği fabrikalarda bütün suyunu atacak biçimde yeniden kurutulur, hamur gibi yoğrulur ve kırmızımsı kahverengi kalıplar halinde pazara sunulur.

Afyon bilinçli ve doğru kullanıldığında çok yararlı bir ilaçtır. Ağrıları ve kaslardaki istem-dışı kasılmaları giderir, terletir, halsizlik ve rahatsızlık duygusunu yok eder. Bileşiminde, ağrı kesici ve uyku verici maddeler olan morfin ve kodein oranı yüksektir. Morfinden elde edildiği için bir afyon türevi sayılan eroin de gene çok güçlü bir uyuşturucu ve ağrı kesicidir. Afyonun kâfur içindeki çözeltisi öksürük şurubu olarak, alkoldeki çözeltisi olan afyonruhu ile Dover tuzu ise sinirleri yatıştırıcı ve uyku verici olarak kullanılır.

Ne yazık ki hem afyon, hem de afyondan ve türevlerinden elde edilen ilaçların hepsi bağımlılık yaratıcı maddelerdir. Bu tür bir uyuşturucuyu çok sık kullanan kişiler zamanla onsuz yapamayacak kadar bağımlı duruma gelirler. Uyuşturucu bağımlısının sağlığı bozulur, rengi solar, zayıflar, sindirim güçlüğünden ve kaşıntıdan yakınmaya başlar. Enerjisi tükendiği için sürekli yorgun, halsiz ve isteksizdir. Daha da kötüsü, karşı konulmaz bir istek duyduğu uyuşturucuyu elde edebilmek için her şeyi göze alır. Bütün bu sakıncalarına karşın insana bir an için neşe ve mutluluk duygusu veren afyonun yasadışı kullanımı dünyada oldukça yaygındır. Bir zamanlar bu alışkanlığın çok yerleşmiş olduğu Çin'de, afyon doldurulmuş pipoları ateşe tutarak dumanını içlerine çekerlerdi.

İlaç yapımı dışında herhangi bir nedenle afyonun satılması birçok ülkede uzun yıllar yasaklanmıştı. Ne var ki afyon satışından para kazanan bazı ülkeler haşhaş ve afyon üretiminin durdurulmasına karşı çıkarlar. Bu ülkelerde bugün bile kaçak afyon üretimi yapılmakta, afyondan elde edilen morfin, kodein, eroin gibi "beyaz zehirler" yasadışı yollardan satılmaktadır.


Temel Britannica