Sözcük Grupları Nelerdir? - Delinetciler Portal
+ Hemen Yorum Yap

Sözcük Grupları Nelerdir?

  1. Ad Tamlamaları :En az iki adın, aralarında anlam bağlantısı kurarak oluşturduğu, bir nesnenin parçası olduğunu ya da bir nesnenin başka bir nesneyle tamamlandığını gösteren ad takımıdır. Ad tamlamalarında kullanılan tamamlayıcı öğeye tamlayan, birinci nesnenin parçası durumunda olan ikinci öğeye ise tamlanan denir.


    Örnek :

    Denizin sesi bir melodi gibi geliyordu kulağıma.
    Kış ayları burada oldukça ılıman geçiyor.
    Ona hediye olarak yün gömlek aldım.


    Ad Tamlamasıyla İlgili Bilgiler :

    Ad tamlamalarında birinci sözcük, tamlayan; ikinci sözcük tamlanan adını alır.

    Tamlayan Tamlanan
    Çocuklar-ın ses-i
    Küf koku-s-u
    Ahşap ev
    Tamlayanın kişi zamiri (ben, sen, o, biz, siz, onlar) olduğu tamlamalara "zamir tamlaması" da denir ve tamlama ekleri değişir. Örnek :


    Tamlayan Tamlanan

    Ben-im kitab-ım
    Sen-in düşünce-n
    Biz-im evi-miz
    Siz-in fikri-niz


    Ünlüyle biten sözcüklere tamlayan eki getirildiğinde araya "n"; tamlanan eki getirildiğinde araya "s" kaynaştırma ünsüzü gelir. Örnek : elmanın yarısı

    Ad tamlamalarında, asıl üzerinde durulan ve vurgulanan öğe tamlanandır. Sözgelimi; kapının kolu tamlamasında üzerinde durulan kavram koldur.

    UYARI :
    "su ve ne" sözcüklerine "-ın, -in, -un, -ün" tamlayan eki getirildiğinde araya "n" değil "y" kaynaştırma ünsüzü girer. Örnek : suyun hızı neyin sesi


    Ad Tamlaması Türleri

    Belirtili Ad Tamlaması : Hem tamlayan hem de tamlanan eki almış olan ad tamlamalarıdır. Örnek :

    Tamlayan Eki Tamlanan Eki

    -ın, -in, -un, -ün -ı, -i, -u, -ü
    Saat-in cam-ı
    Su-y-un güc-ü
    Felsefe-n-in sorunlar-ı

    Belirtili Ad Tamlamasının Özellikleri :

    Tamlayanla tamlanan arasına başka sözcük ya da sözcük grupları girebilir.

    Örnek : Çocuğun
    sabaha kadar süren ağlaması.
    Tamlayanla tamlananın yeri değişebilir.

    Örnek :
    Vurur, deryalara ışığı adaların.
    Tamlayan ya da tamlanan birden çok kullanılabilir.

    Örnek :
    Çocukluğumun acıları, sevinçleri, umutları.
    Annemin, babamın ve kardeşimin özlemi.
    üTamlayan ya da tamlanana bağlı bir sıfat kullanılabilir.

    Örnek :
    Yeşil gömleğin düğmeleri.
    Çocuğun sarı saçları.

    Kişi ve işaret zamirleri belirtili ad tamlamalarında yalnızca tamlayan sözcük olarak kullanılır. Örnek : Senin araban

    Bunun
    cezası

    Ad eylemler (mastarlar) hem tamlayan hem de tamlanan olur.
    Okumanın yararları
    Çocuğun yürüyüşü

    Kimi durumlarda tamlayan ekinin yerini "-den, (-dan)" durum eki tutar.
    Çocuklardan birkaçı

    Aşağıdakilerden hangisi

    Kimi durumlarda tamlayan ya da tamlanan sözcük düşer. Bu durumlarda ad tamlaması özelliği ortadan kalkar.

    Örnek : Umutları suya düştü. Onun umutları

    Ev, onlarınmış. Onların eviymiş.
    Bir belirtili ad tamlaması bir başka adı niteleyecek şekilde kullanılırsa, bir sıfat tamlamasının tamlayanı olur.

    Örnek :
    Anasının gözü adam Gözümün bebeği oğlum
    Sıfat Ad Sıfat Ad

    Belirtisiz Ad Tamlaması :
    Tamlayan sözcüğün ek almadığı tamlamalardır. Tamlayan, ek almadığı için belirsizlik ve genelleme anlamı taşır. Örnek :

    Tamlayan Eki Tamlanan Eki
    ¾-ı, -i, -u, -ü
    Fındık kurt-u
    Akrep yuva-s-ı
    Fizik güc-ü

    Belirtisiz Ad Tamlamasının Özellikleri :

    Tamlayan, tamlananın niteliğini gösterir. Örnek: Anne sevgisi, kan kırmızısı
    Tamlayan, tamlananın ne ile ilgili olduğunu gösterir.

    Örnek :
    Sel felaketi, uçak bileti
    Tamlayan, tamlananın neden yapıldığını gösterir.

    Örnek :
    Portakal suyu, tütün kolonyası
    Tamlayan tamlananın neye benzediğini gösterir.

    Örnek :
    Parmak üzümü, sigara böreği
    Tamlayan, tamlananın nedenini bildirir.

    Örnek :
    Matematik korkusu, sınav stresi
    Bir şeyin yapıldığını ya da bulunduğu yeri gösterir.

    Örnek :
    Kıyı lokantası, uzay istasyonu
    Tamlayan tamlananın yapıldığı aracı belirtir.

    Örnek :
    Söz sanatı, makine örgüsü
    Tamlayan, tamlananın ortaya çıktığı yeri belirtir.

    Örnek :
    Amaysa elması, Maraş dondurması
    Kişi adları tamlayan olduğunda o kişilere ilişkin yapıt, buluş gibi kavramları belirtir.

    Örnek :
    Naima tarihi, Newton Kanunu


    Takısız Ad Tamlaması :
    Hem tamlayanın hem de tamlananın takı almadığı bir ad tamlamasıdır.
    Örnek : Tamlayan Tamlanan
    Yün ceket
    Taş duvar
    Cam kavanoz
    Altın bilezik

    Takısız Ad Tamlamasının Özellikleri :

    Takısız ad tamlamasının kuruluşunda, en önemli özellik, birinci adın ikincisinin neyden yapıldığını göstermesidir. Örnek : Gümüş kolye, kot pantolon, deri mont...

    Birinci ad, mecaz anlamda kullanılıp, mecazlı bir biçimde ikincinin neye benzediğini gösteriyorsa, yine takısız ad tamlaması oluşur.

    Örnek :
    Selvi boy, tunç bilek, taş kafa

    Takısız ad tamlamalarında tamlayana "-den / -dan" eki gelebilir.

    Örnek :
    Tahtadan köprü, yünden yorgan...


    Zincirleme Ad Tamlaması :
    İki ya da daha çok ad tamlamasının iç içe kullanıldığı bri tamlama çeşididir. Zincirleme ad tamlamasında, tamlayan ya da tamlanan kendi içinde bir ad tamlaması oluşturur.

    Sözgelimi tamlayan bir ad tamlaması olabilir.
    A k ş a ms a a t l e r i n i n s e r i n l i ğ i
    Belirtisiz Ad Tamlaması Belirtili Ad Tamlaması

    Tamlanan bir ad tamlaması biçiminde olabilir.
    Ç o c u ğ u n d e r i ç a n t a s ı
    Belirtili Ad Tamlaması Takısız Ad Tamlaması

    Hem tamlayan hem de tamlanan ad tamlaması biçiminde olabilir :

    Belirtili Ad Tamlaması
    İs t a n b u l t i y a t r o l a r ı n ı n b u n a l ı m y ı l l a r ı
    Belirtisiz Ad Tamlaması Belirtisiz Ad Tamlaması

    Karma Tamlama : Tamlayan ya da tamlananı niteleyen bir sıfat veya sıfat grubunun kullanıldığı bir tamlama türüdür. Örnek :
    Belirtili Ad Tamlaması
    A d a m ı n i r i , s a r ı , ç a r p ı k d i ş l e r i
    Sıfat Grubu
    Tamlayan (Belirtili Ad Tamlaması) Tamlanan .
    Karma Tamlama

    Takısız Ad Tamlamaları


    Takısız Ad Tamlamasının Özellikleri :


    Bu konu tartışmalı bir konudur. Bazı kaynaklarda takısız ad tamlaması sıfat tamlaması olarak gösterilmektedir. Burada dikkat çeken nokta takısız tamlamalarda tamlayan tamlananın ham maddesini oluşturur
    keten-den gömlek
    keten gömlek

    (bu açıklamaya dikkat edecek olursak nasıl gömlek sorusunun çok da uygun olmadığı görülür
    neden yapılmış gömlek ketenden yapılmış)


    * Takısız ad tamlamasının kuruluşunda, en önemli özellik, birinci adın ikincisinin neyden yapıldığını göstermesidir. Örnek : Gümüş kolye, kot pantolon, deri mont...

    * Birinci ad, mecaz anlamda kullanılıp, mecazlı bir biçimde ikincinin neye benzediğini gösteriyorsa, yine takısız ad tamlaması oluşur.

    Örnek : Selvi boy, tunç bilek, taş kafa

    * Takısız ad tamlamalarında tamlayana; -den / -dan; eki gelebilir.

    Örnek : Tahtadan köprü, yünden yorgan...


  2. 2012-12-14 #2
    cok güzel anlatılıyor bunu kuranlara cok tesekkürler

  3. 2013-04-03 #3
    Bence çok güzel yapılmış ellerinize sağlık

  4. 2013-05-10 #4
    Alıntı:
    Misafir Nickli Üyeden Alıntı
    Bence çok güzel yapılmış ellerinize sağlık
    güzel ama öz deyil..

  Okunma: 43833 - Yorum: 3 - Amp
Kullanıcı Oylaması: /5 -