Türk Dili Grameri - Delinetciler Portal
+ Hemen Yorum Yap

Türk Dili Grameri

  1. Yazılı metinlere göre en eski Türkçe 6-10. yy. arasında Orhun ve Yenisey Anıtları'nın, Uygurca metinlerin bulunduğu dönemdedir. Bunların Göktürk dilini Vilhelm Thomsen 1893'de okudu. 11-15. yy. arasında Karahanlı, Harezm, Oğuz, Kıpçak ve 16-21. yy. arasında Osmanlı, Çağatay, Türkmen lehçeleriyle gelişen Türk dili, 19. yy.dan sonra Türkiye Türkçesi, Azeri Türkçesi, Türkmen, Özbek, Kazak, Kırgız lehçeleriyle gelişmiştir. Eski döneme ilişkin en önemli eser Kaşgarlı Mahmud'un Divanü Lugat-it Türk'üdür (1072).


    Türkiye Türkçesi Türkiye'de Anadolu ve Rumeli'yi, Gagauz, Kırım, Kıbrıs, Irak, Suriye'de konuşulmaktadır. Fonetik bakımdan Türkçenin sesli harfleri iki kurala uyar: Büyük sesli uyumu, küçük sesli uyumu. İlk hece kalınsa sonraki kalın, inceyse sonraki de ince olduğunda büyük sesli uyumu, ilk hece düzse sonraki düz, yuvarlaksa sonraki de yuvarlak olduğunda küçük sesli uyumu. a-ı-o-u kalın, e-i-ö-ü incedir. a-e-ı-i düz, o-ö-u-ü yuvarlaktır.


    Eski Türkçede f, h, j, v sesleri yoktur.

    Türkçede kelimelerde erkeklik, dişilik, nötrlük bulunmaz. Önek, harfi tarif yoktur. İki ünlü yan yana gelmez, arada bir sesli olur. Arapçadan geçen kelimelerdeki hemze ve ayın'ın sesleri yoktur. Kelime sonunda b, c, d, g sesleri bulunmaz. Bir kelimede üç ünsüz yan yana gelmez.
    Kelime başında ğ sesi yer almaz. Kelime, sonekli yapıdadır. İsim ve fiil köklerine ek getirilerek kelime yapılır. Yeni kelimeler yapan eklere yapım ekleri, isim ve fiil çekimlerindeki eklere çekim ekleri denir. Çekim ekleri sona eklenir. Çekim eki alan kelimeye yapım eki gelmez. Çekim ekleri isimde çokluk, iyelik, soru, halk ekleridir. Fiilde şahıs, zaman, isimfiil, zarf ekleri çekim ekidir.


    Hiçbir dil yüzdeyüz arı değildir. Türk dili de tarihi içinde dini, felsefi, kültürel, ekonomik, bilimsel, teknik olarak yabancı dillerden kelime almıştır.

    Türk dilinde cümlenin başında özne, sonunda yüklem bulunur. Nesne ve tamamlayıcılar (zarf, edat) ikincildir. Ek almayan isim yalındır. İsimler hem tekil hem çoğuldur. Kitap bilginin kaynağıdır demek Kitaplar bilginin kaynağıdır demekle aynıdır. Tamamlayıcılar sıfat ve zamirdir. Bunlar sayı, üleştirme, kesir, işaret, şahıs, soru ifade ederler. En çok kullanılan bağlaç -ki'dir.

    Yazarlar

    Türk dili fonetik (ses), morfolojik (şekil), etimolojik (kök), semantik (anlam), sentaks (cümle) yönleriyle incelenmiştir. İlk kitap Bergamalı Kadri'nin Müyessiretül Ulum'udur (1530). Cumhuriyet öncesi gramer yazarları Ahmed Cevdet Paşa, Fuat Paşa, Abdullah Ramiz Paşa, Süleyman Paşa, Ali Nazima, Selim Sabit, Abdurrahman Fevzi, Manastırlı Rıfat, Şemseddin Sami, Necib Asım, Şeyh Vasfi, Hüseyin Cahid, Muallim Naci, Ebüzziya Tevfik, Ahmed Cevad, Anton Tıngır'dır.

    Cumhuriyet bilindiği gibi dilde devrim demektir. 1928'deki Dil Encümeni'nde Yakup Kadri, Falih Rıfkı, Ruşen Eşref, Fazıl Ahmed, Ahmed Cevad, Ragıp Hulusi, Mehmed Emin, İhsan Sungu, İbrahim Grantay alfabe ve gramer reformunun hazırlıklarını yaptılar. 1928'de Latin Alfabesi kabul edildi. TDTC kuruldu. 1933-34'de Ahmed Cevad'ın iki çalışması çıktı: Türkçede Kelime Teşkili Hakkında Bir Anket, Ekler Lügatçesi. Cumhuriyetin ilk gramer kitabını yazan İbrahim Necmi Dilmen'dir: Türkçe Gramer (1939).

    1928'de Atatürk dilbilgisi derslerini kaldırmıştı. 1940'da Milli Eğitim Bakanı Hasan Ali Yücel okullarda okutulmak üzere Tahsin Banguoğlu'na bir kitap hazırlattı: Anahatlarıyla Türk Grameri.

    1941'deki komisyonda Peyami Safa, Halil Onan, Avni Başman, Nejat Gencan, Sadullah Sander vardı. Komisyon ilk ve ortaokullar için Dilbilgisi'ni çıkardı. Bu yıllarda tek kitap usulü vardı. 50-60-70'lerde kitap sayısı çoğaldı: Dilbilgisi (T.Nejat Gencan), Dilbilgisi (Beşir Göğüş-Kemal Demiray), Örnek Dilbilgisi (Haydar Ediskun-Baha Dürder), Temel Dilbilgisi (Kemal Demiray), Türk Grameri, 1.Bölüm, Sesbilgisi (Tahsin Banguoğlu), Dilbilgisi (Ahmed Cevad Emre), Türk dil bilgisi (Muharrem Ergin), Yeni Türk Dilbilgisi (Haydar Ediskun), Türkçenin Grameri (Tahsin Banguoğlu), Dilbilgisi Terimleri Sözlüğü (Vecihe Hatiboğlu), Türkçenin Sözdizimi (Vecihe Hatiboğlu). Bu çalışmaların birçoğu TDK desteğiyledir.

    Yabancı bilim adamlarının bu alandaki araştırmalarının en önemlisi J.W.Redhouse'undur: A Simplified Grammar of Ottoman-Turkish Language (1884).


  2. 2009-06-07 #2
    paylasdiniz icin cok ama cok sagolun.
    sevgiler ve saygilar......................

  Okunma: 5921 - Yorum: 1 - Amp
Kullanıcı Oylaması: /5 -