Şeytan, sözlükte: “Hayırdan ve rahmetten uzaklaşmış yaratık, yanıp helâke mâruz kalmış varlık.” demektir. Kuran’a göre şeytan, ilk insan olan Hz. Adem’den bu yana insan neslini Allah yolundan saptırmak için çaba harcayan ve kıyamete kadar da harcayacak olan varlıkların genel adıdır.


Tüm şeytanların atası ve en büyüğü ise, İblis’tir. İblis kelimesinin hangi kökten türetildiği ihtilaflı olmakla birlikte onun “Eblese” kökünden türetildiği görüşü ağırlık kazanmaktadır. Buna göre “Hayırsız oldu, hüsrana uğradı,Allah’ın rahmetinden ümidini kesti” anlamlarına gelen iblis kelimesi, Lugat anlamındaki; “Allah’ın rahmetinden umut kesmek, umutsuz kalıvermek” anlamlarında Kur’an-ı Kerim’in çeşitli surelerinde kullanılmıştır.

“Kıyametin kopacağı günde, suçlular hayal kırıklığı içinde ümitsizliğe düşeceklerdir.”

Şeytan Nedir Neyden Yaratılmıştır Neden Kötüdür ?


Kıyamet koptuğu gün, günaha saplanmış kimseler ümitsiz ve şaşkın kalıverecekler." (Rûm; 12)

Bu sebeple kelimenin türediği fiil kökünün şeytanın özelliklerini nitelemesinden dolayı İblis şeytanın özel ismi olmuştur.

Şeytan Nedir Neyden Yaratılmıştır Neden Kötüdür ? 1

Hani biz meleklere, "Âdem’e secde edin" demiştik; İblîs’ten başka hepsi secde ettiler. O cinlerdendi, rabbinin emrinden dışarı çıktı. Şimdi siz, beni bırakıp da onu ve onu izleyenleri mi dost ediniyorsunuz? Oysa onlar sizin düşmanınızdır. Zalimler adına bu ne kötü bir tercih!

İblis, Şeytan’ın özel ismidir. “İblis ise cinlerdendi de Rabbin’in emri dışına çıktı.”(Kehf 50) ayetinde işaret edildiği gibi cin taifesinden olan İblis, onlar gibi ateşten yaratılmıştır.

İblis, Hz. Âdem’in yaratılmasından sonra Allah, melekleri ve cinleri ona saygıya ve üstünlüğünü kabule çağırdığında Âdem’e secde etmeyi reddederek Allah’a ilk isyan eden varlıktır. İblîs, bu anlamda şeytanların öncüsü ve atasıdır.

Şeytan kelimesiyle özel anlamda İblis, genel anlamda ise onun temsil ettiği kibir, isyan, azgınlık gibi birtakım kötü nitelikleri kendinde taşıyan insan ve cin türünden birçok varlık ya da vasıf kastedilir ki bunlar da şeytan olarak sembolize edilir. İblis tek olduğu hâlde Kur’an’da şeytanlar şeklinde birçok yerde ifade edilmesinin sebebi de budur. Şeytan’ın varlığı Kur’an ve hadislerle kesin olarak sabittir.

Şeytan Nedir Neyden Yaratılmıştır Neden Kötüdür ? 2

Böylece biz, her peygambere insan ve cin şeytanlarını düşman kıldık. Bunlar, aldatmak için birbirlerine yaldızlı sözler fısıldarlar. Rabbin dileseydi bunu yapamazlardı. Artık onları uydurdukları şeylerle baş başa bırak da âhirete inanmayanların kalpleri ona (o yaldızlı sözlere) kansın, ondan hoşlansınlar ve işledikleri kötülüğü bundan böyle de işlemeye devam etsinler.

Şeytan Nedir Neyden Yaratılmıştır Neden Kötüdür ? 3

Meleklere, "Âdem’e secde edin" dediğimizde İblîs dışındakiler derhal secde ettiler; o direndi, büyüklendi ve kâfirlerden oldu. (Bakara : 34)

Ayetten de anlaşıldığı gibi Allah’a itaat ve ibadet edip melekler arasına katılan İblis, asabiyet duygusuyla hareket edip kendisinin ateşten Âdem’in ise topraktan yaratıldığını ileri sürerek Allah’ın emrine karşı gelmiştir.

Gurur ve kibre kapılıp kâfirlerden olmuştur.Hatasını anlayıp tevbe ederek suçunu affettirme yoluna da gitmeyince itaatsizliği ve kibri yüzünden Allah’ın lanetine uğrayarak katından kovulmuştur.

Şeytan Nedir Neyden Yaratılmıştır Neden Kötüdür ? 4

Allah buyurdu: "Haydi, yerilmiş ve kovulmuş olarak oradan çık! Andolsun ki, onlardan kim sana uyarsa, sizin hepinizi cehenneme dolduracağım!"

Allah’ın huzurundan kovulan İblis, kıskançlık ve bencilliğin verdiği düşmanlıkla insanoğluna karşı kıyamete kadar sürecek mücadelesi için Allah’tan süre istemiş ve cezası kıyamete kadar ertelenmiştir.

Şeytan Nedir Neyden Yaratılmıştır Neden Kötüdür ? 5

Ve ekledi: "Şu benden üstün kıldığına bak! Yemin ederim ki eğer beni kıyamete kadar yaşatırsan, az bir kısmı dışında, onun neslini peşime takacağım!" İsrâ : 62

Yukarıdaki ayette belirtildiği gibi insanları doğru yoldan saptırıp kendi yoluna döndüreceğine dair yemin etmiştir. Bu mücadelesinde ilk olarak Hz. Âdem ve eşi Havva’yı yanıltarak hata işlemelerine ve bu sebeple de onların cennetten çıkarılmalarına sebep olmuştur.

Şeytan’ın, insanın baş düşmanı olduğu Kur’an’da birçok ayette belirtilmiştir:

Şeytan Nedir Neyden Yaratılmıştır Neden Kötüdür ? 6

Ey Âdemoğulları! Size "Şeytana kulluk etmeyin, o sizin için apaçık bir düşmandır; dememiş miydim?

Şeytan Nedir Neyden Yaratılmıştır Neden Kötüdür ? 7

Babası, "Yavrucuğum" dedi, "Rüyanı sakın kardeşlerine anlatma, sonra sana tuzak kurarlar! Çünkü şeytan insana apaçık bir düşmandır.

O; insanları aldatmak, şüpheye düşürmek, kötü işleri güzel göstermek, içki, kumar ve fuhuş gibi eylemleri sevdirmek gibi birtakım hile ve tuzaklara başvurur.

Şeytan Nedir Neyden Yaratılmıştır Neden Kötüdür ? 8

Ey insanlar! Rabbinize saygısızlıktan sakının; hiçbir babanın evlâdından fayda göremeyeceği, evlâdın da babasından hiçbir yarar sağlayamayacağı bir günden korkun. Allah’ın vaadi gerçektir. Sakın dünya hayatı sizi aldatmasın; o, yoldan çıkarıcı da (şeytan) Allah hakkında sizi ayartmasın. Lokmân : 33

Gerçek şu ki, İblîs onlar hakkındaki tahminini doğrulamış oldu; çünkü inanan bir grup hariç hep ona uymuşlardı. (Sebe' : 20)

Âd ve Semûd kavimleri de öyle. Onların durumlarını meskenlerinin kalıntıları size apaçık gösteriyor. Şeytan onlara, (kötü) işlerini güzel gösterip kendilerini doğru yoldan saptırmıştı; oysa gerçeği görme yeteneğine de sahiplerdi. (Ankebût : 38)

Şeytan Nedir Neyden Yaratılmıştır Neden Kötüdür ? 9

Ey iman edenler! İçki, kumar, dikili taşlar, fal okları şeytan işi iğrenç şeylerdir. Bunlardan kaçının ki kurtuluşa eresiniz. Şeytan içki ve kumar yoluyla aranıza düşmanlık ve kin sokmak, sizi Allah’ı anmaktan ve namazdan alıkoymak ister. Artık vazgeçtiniz değil mi?

İşte Allah, Kur’an’da birçok yerde şeytanın bu hile ve tuzaklarına karşı müminleri uyarmış.

Şeytanın hâkimiyeti ancak onu kendilerine velî edinenler ve onun yüzünden müşrik olanlar üzerinde geçerlidir. (Nahl : 100)

İblîs, "Rabbim! Benim sapmama imkân verdiğin için yemin olsun ki ben de yeryüzünde onlara (günahları) şirin göstereceğim ve aralarından senin samimi kulların hariç onların topunu kesinlikle yoldan çıkaracağım." (Hicr : 39-40)

İman edip Allah’a sığınan ve ona tevekkül eden müminler üzerinde onun bir etkisinin olamayacağını haber vermiştir.

Gerçek şu ki o şeytanın, iman etmiş olanlar ve rablerine dayanıp ﴾ güvenenler üzerinde bir hâkimiyeti olamaz. (Nahl : 99)

Takvâ sahipleri, içlerine şeytandan gelen bir saptırıcı fikir doğduğunda O’nu düşünüp hemen gerçeği görürler.

Kur’an onun soyundan olsun, insan cinsinden olsun onunla aynı rolü üstlenenleri de “şeytan” olarak nitelemektedir:

Şeytan Nedir Neyden Yaratılmıştır Neden Kötüdür ? 10

Böylece biz, her peygambere insan ve cin şeytanlarını düşman kıldık. Bunlar, aldatmak için birbirlerine yaldızlı sözler fısıldarlar. Rabbin dileseydi bunu yapamazlardı. Artık onları uydurdukları şeylerle baş başa bırak da âhirete inanmayanların kalpleri ona (o yaldızlı sözlere) kansın, ondan hoşlansınlar ve işledikleri kötülüğü bundan böyle de işlemeye devam etsinler. En'âm : 112-113
Şeytan Nedir Neyden Yaratılmıştır Neden Kötüdür ? 11

De ki: "Cinlerden olsun insanlardan olsun, insanların kalplerine vesvese sokan sinsi şeytanın şerrinden insanların rabbine, insanların mâlik ve hâkimine, insanların mâbuduna sığınırım!"

Şeytan’ın gücü insanın irade ve ahlaki zayıflığıyla doğru orantılıdır. Şeytan, insanın zaaflarından ve nefsani arzularından faydalanıp onu etkisi altına almaya çalışır. Bunun için de önce ona Allah’ı unutturur. Allah’ı unutan kişinin, şeytanın hâkimiyeti altına gireceği Kur’an’ da beyan edilmektedir

Şeytan onları hâkimiyeti altına alıp kendilerine Allah düşüncesini unutturmuştur. İşte onlar şeytanın yandaşlarıdır. İyi bilin ki kaybedecek olanlar da şeytanın yandaşlarıdır.

Allah Teâlâ eşyayı zıtlarıyla birlikte yaratmıştır ki biri diğerinden ayırt edilebilsin ve aralarındaki fark insanlar tarafından anlaşılabilsin. Şeytan da yaratıkların en temiz ve en şereflilerinden biri olan hak ve hayrı tavsiye eden meleklerin varlığına mukabil (zıt) yaratılmıştır.

Netice olarak kâinat var oldukça hak ile batıl, iyi ile kötünün mücadelesi de devam edecektir. Bu mücadelede iyiliğin destekçisi melek, kötülüğün destekçisi Şeytan olacak, insanın imtihanı ise iyi ve kötüden oluşan bu mücadelede kendisine verilen irade gücünü kullanarak hayra yönelip meleğin tarafında mı yoksa şerre yönelip şeytanın tarafında mı olacağına karar vermek olacaktır.