İyi bir cümlede tekillik-çoğulluk, olumluluk olumsuzluk ve şahıs bakımından özne ile yüklem arasında bir uyum olması gerekir. Eğer özne ile yüklem arasında bir uyum yoksa, anlatım bozukluğu olur.


Cümlede özne tekilse yüklem de tekil; özne çoğulsa yüklem de çoğul olur.


Kardeşim bugün evde kalacak.


Özne Tekil Yüklem Tekil


Dostlar yıllar sonra bir araya geldiler.


Özne Çoğul Yüklem Çoğul


Bitki, hayvan, organ, cansız varlıklar ve zaman adları, çoğul özne olarak kullanıldığında yüklem tekil olur.


Meyveler bu yıl geç çiçek açtı. (
Özne bitki çoğul Yüklem tekil)

Köpekler sabaha kadar havladı. (Özne hayvan çoğul Yüklem tekil)


Yürümekten ayaklarım ağrıdı. (
Özne organ çoğul Yüklem tekil)

Aradan haftalar geçti. (
Özne zaman çoğul Yüklem tekil)

Söze saygı, alay ya da küçümseme anlamı katılmak istenirse özne tekil, yüklem çoğul olur.


Beyefendi hala kalkmadılar mı? (
Özne tekil Yüklem çoğul )

Ayşe Hanım henüz gelmediler. (
Özne tekil Yüklem çoğul )


Cümlede özne kişi zamiri ise yüklemin kişi eki de aynı zamiri gösterir.

Cümlede özne kişi zamiri ise yüklemin kişi eki de aynı zamiri gösterir.

Ben tiyatroya gidiyorum.

Özne---------- Yüklem
1.Tekil kişi---- 1. Tekil kişi

Biz yakında bu araştırmayı bitireceğiz.
Özne ---------- Yüklem
1. Çoğul kişi------ 1. Çoğul kişi

Özne 1. ve 2. tekil kişi ise, yüklem 1. çoğul kişi olur.

Ödevi sen ve ben hazırlarız.
Özne-------------- Yüklem
2. ve 1. Tekil kişi 1. Çoğul kişi

Özne 1. ve 3. tekil kişi ve 1. ve 3 çoğul kişi ise yüklem 1. çoğul kişi olur.

Şiir etkinliğini ben ve Ali (o) izledik.
Özne--------------------- Yüklem

Özne 2. ve 3. tekil kişi ve 2. ve 3 çoğul kişi ise yüklem 2. çoğul kişi olur.

Sen ve Ayşe (o) bana yardım edebilirsiniz.
Özne-------------------- Yüklem
2. ve 3. Tekil kişi 2. Çoğul kişi

“Ağaçlar yapraklarını döküyorlar.” Cümlesinin öznesi “ağaçlar” insan dışı bir varlık olduğu için, çoğul da olsa tekil yüklemle kullanılmalıdır.

Cümlenin doğrusu şöyle olmalıdır: Ağaçlar yapraklarını döküyor.


“Ahmet ve kardeşi gezmeye gitti.” cümlesinin öznesi “Ahmet ve kardeşi” iki kişiden oluşmuştur. Bu özne onlar zamiri ile anlatılır. Bu durumda cümlenin yüklemi de “onlar” ı karşılayan 3. çoğul kişi olmalıdır.

Cümlenin doğrusu şöyle olmalıdır: Ahmet ve kardeşi gezmeye gittiler.


“Sen ve Berkay dün nereye gitti?” cümlesinin öznesi 2. ve 3. tekil kişi olduğuna göre cümlenin yüklemi 2. çoğul kişi olmalıdır.


Cümlenin doğrusu şöyle olmalıdır: Sen ve Berkay dün nereye gittiniz?


Uyarı: Türkçede bazı özneler olumlu, bazı özneler ise olumsuz anlamlar verdiği için bu cümlelerin yüklemleri de özneye göre olumlu ya da olumsuz olması gerekir. Eğer özne “kimse, hiçbiri, hiç kimse” gibi kelimelerden oluşuyorsa yüklem olumsuz olmalıdır. Eğer özne “hepsi, herkes” gibi kelimelerden oluşuyorsa yüklem olumlu olmalıdır. Özellikle sıralı cümlelerde farklı yüklemlerin aynı özneye bağlanması durumunda özne-yüklem uyumsuzluğunun ortaya çıkabileceğini unutmamalıyız.

“Hiçbiri onun öldüğüne inanmıyor, hayret ediyordu.”
cümlesinde “inanmayanlar” ve “hayret edenler” aynı kişiler fakat “hiçbiri” olumsuz bir özne olduğu için yüklemi de olumsuz çekimlendiği halde “hayret ediyordu” olumlu çekimlenmiştir. Dolayısıyla anlatım bozukluğu olmuştur.

Cümlenin doğrusu şöyle olmalıdır:


Hiçbiri onun öldüğüne inanmıyor, herkes hayret ediyordu.


Herkes onu seviyor, üzmüyordu.


Herkes onu seviyor, kimse üzmüyordu.


Herkes sevinç içindeydi, üzülmüyordu.


Herkes sevinç içindeydi, kimse üzülmüyordu.