Cümlenin yapısını incelerken anlamca ve biçimce olumlu veya olumsuz olup olmadığını anlamak için bazı kuralları bilmek gerekiyor. Eğer bu kuralları biliyorsanız okuduğunuz cümlenin anlamca olumlu mu olumsuz mu; biçimce olumlu mu olumsuz mu olduğunu anlayabilir kendiniz de cümleler üretebilirsiniz.


Bir cümleyi analiz ederken cümlenin yüklemine ve bazı sözcüklere bakmanız gerekmektedir. Cümleyi okuduğunuzda size olumlu veya olumsuz gelmesi hiçbir şeyi ifade etmez. Cümlenin içindeki şu eklere ve sözcüklere bakmanız gerekmektedir.

- me, ma
- sız, siz
- yok
- değil

Cümlenizde bu ekler veya sözler var mı, varsa kaçar tane var bunları tespit edip cümlenin yapısını öğrenebilirsiniz.

- Eğer cümlede olumsuzluk bildiren bu ek ve sözcüklerden hiç yoksa cümle anlamca da biçimce de olumdur.

Anlamca ve biçimce olumlu cümleler:

* Halı saha maçında arkadaşının kolu kırılmıştı.
* Onun da arabası çok çirkindi.
* Son gelişmeleri duyunca resmen yıkılmıştı.
* Bu yaşananlardan sonra o da üzülmüştü.

Bu cümlelere baktığımızda yukarıda yazdığımız ek ve sözcüklerden yok. Demek ki bu cümleler anlamca da biçimce de olumlu.

- Eğer cümlede olumsuzluk bildiren ek ve sözcüklerden bir tane varsa cümle anlamca da biçimce de olumsuzdur.

Anlamca ve biçimce olumsuz cümleler:

* Bence yaşlı adam bu olayda hatasızdı.
* Sen inanmasan da Ahmet kötü biri değil.
* Sirkteki adam ipten düşmedi.

Bu cümlelere baktığımızda olumsuz bildiren ek birer tane.

- Eğer cümlede olumsuzluk bildiren ek ve sözcüklerden iki tane varsa cümle anlamca olumlu, biçimce olumsuzdur.

Anlamca olumlu, biçimce olumsuz cümleler:

* Konuyu anlamadım sanma.
* Onun bu olaydan haberi yok değil.
* Öğretmenin söylediklerini anlayor değilim.

Gördüğünüz gibi olumsuz bildiren eklerden cümlelerde ikişer tane var.

- Eğer cümlede Ne... ne bağlacı varsa biçimce olumlu, anlamca olumsuzdur.

Anlamca olumsuz, biçimce olumlu cümleler:

* Ne sen Leyla'sın ne ben Mecnun.
* Ne sen gel ne de ben.
* Soruları ne ben çözebildim ne de o