Türkçede en çok karşılaştığımız ve en çok zorlandığımız ek "de" ve "da" ekleridir. Cümlelerin çoğunda bulunur ve ayrı mı yazacağız bitişik mi yazacağız bir türlü karar veremeyiz. Bu sorunu bu yazımda tamamen çözmeyi düşünüyorum.


Yapmamız gereken şu: de da bağlaç mı yoksa ek mi?

Bağlaç ise ayrı, ek ise bitişik yazacağız.

Bu işin teknik kısmı. Şimdi uygulamaya geçelim.

1- Cümlenizde de ve da ekinden önce gelen ilk kelimeye bakın. Eğer bu kelime eylem ise de ve da bağlaçtır yani ayrı yazılır.

Örnek:

"Sınıfı gir de konuşalım." Bu cümlede de önce gelen "gir" kelimesi eylem olduğu için ayrı yazılır.

2- Cümleden de veya da ekini çıkardığınızda anlam bozuluyor mu? Eğer bozulmuyorsa de ve da ayrı, bozuluyorsa bitişik yazılır.

Örnek:

"Bu işi bence sen de yapabilirsin."

Bu cümleden de yi çıkaralım

"Bu işi bence sen yapabilirsin" Cümlemizin bu yeni halinde bir anlam bozukluğu yok. Demek ki de bağlaç ve ayrı yazılacak.

de da Nasıl Yazılır?

Bu örneklerde de "de" bağlacını çıkardığınızda anlam bozulmuyor. O zaman ayrı yazılacak.

3- Cümlede de ve da eklerinden önce "se/sa" ekleri geliyorsa de ve da ayrı yazılır.

Örnek:

Gelse de bu işi bitirsek. Gördüğünüz gibi de'den önce "se" eki var. Bu yüzden de ayrı yazılır.

4- Eğer de ve da geldiği kelimeye bulunma anlamı katıyorsa bitişik yazılır.

Örnek:

"Atatürk Selanik'te doğmuş."

"Bu gece Ahmet'te kalacağım."

Bakınız bu iki örnekte de "de" eki "te" halini almış bitişik yazılmış, geldiği sözcük özel isim olduğu için kesme işareti ile ayrılmış. İki cümlede de "te" eki bulunma anlamını ifade ediyor.

"Ali kanepede uyuyor" Bu cümlede "de" eki Ali'nin kanepede olduğunu ifade ettiği için bitişik yazdık. Burada "de" eki bağlaç değil bulunma hal ekidir.

Bulunda hal ekine birkaç örnek verelim.

Evde----> Şuan evde misin?
Arabada----> anahtar arabada kalmış.
Kanepede----> Kumanda kanepede.
Sınıfta------> Çocuklar sınıfta oynuyor.

Bulunma hal eki olan "de" ve "da" kendisinden önceki kelimeye bitişik yazılır. O kelime özel isim ise kesme işareti ile ayrılır.