1-Ağız ve Burun:Solunum sisteminin dışa açıldığı yapı ve solunumun başladığı yerdir.Hava,burundaki bir çift burun deliğinden girerek burun boşluğuna alınır ve kısmen ısıtılır.Burun boşluğu epitel dokudan oluşan ve mukus salgılayan mukoza ile kaplıdır.Bir filtre gibi görev yapan burundaki mukus,solunan havayı nemlendirir.Mukus aynı zamanda solunan havayı kıllarda birlikte mikroplardan temizler.Burundan alınan hava,toz ve mikroplardan arındırıldığı için ağızdan alınan havaya göre daha sağlıklıdır.Alınan hava,ağız ve burun boşluğunun açıldığı yutağa daha sonra da gırtlağa geçer.


2-Yutak :Yutak, ağızdan sonra gelen boşluktur. Üst taraftan ağız ve burun boşluğuna, alt taraftan gırtlak ve yemek borusuna açılır. Yutak kas dokudan yapılmış olu 10 – 15 cm uzunluğundadır. Küçük dil ve bademcikler yutakta bulunur. Yutak, burundan alınan havayı soluk borusuna, ağızdan alınan besinleri yemek borusuna iletir.

3-Gırtlak:Soluk borusunun başlangıcında bulunur.Yutaktan gelen havayı soluk borusuna iletir.Gırtlak,kıkırdak doku ve bağ dokudan yapılmıştır.Gırtlağın iç yüzü,soluk borusunda olduğu gibi,çok katlı sili epitel ile örtülmüştür.Ayrıca gırtlağın yapısında ses tellerinin kısalmasını veya uzamasını sağlayan kaslar bulunur.Gırtlağın üst kısmında ağızdan gelen besinlerin soluk borusuna kaçmasını engelleyen gırtlak kapağı( epiglottis) bulunur.Yutkunma sırasında gırtlağın yukarı doğru hareketi ile bu kapak soluk borusunu kapatır,bunun dışında sürekli açıktır.


Memelilerin çoğunda gırtlak,ses oluşturan bir yapı olarak değişim göstermiştir.Gırtlakta bulunan ses telleri,akciğerlerden çıkan hava sayesinde,burada bulunan kasların istemli olarak kasılması sonucu gerilir ve titreşir.Böylece gırtlakta ses oluşur.10-12 cm olan soluk borusu,gırtlaktan sonra yer alır.İç yüzü,aralarında mukus salgılayan goblet hücrelerinin de bulunduğu sili epitel hücreleriyle kaplıdır.Salgılanan mukus,ortamı ve alınan havayı nemlendirir.Alınan havadaki toz ve yavancı maddeleri tutar.Tutulan bu yabancı maddeler soluk borusundaki sillerin yutağa doğru olan tek yönlü hareketleri ve mukus ile birlikte dışarı atılır.


İnsanlarda Solunum Sistemi ve Özellikleri



4) Soluk (Nefes) Borusu :Gırtlak ile akciğerler arasında bulunan ve kıkırdaktan yapılan 10 – 12 cm uzunluğundaki borudur. Yemek borusunun önünde bulunur. Soluk borusu, at nalı şeklinde olan ve üst üste dizilen kıkırdak halkalardan oluşur. Bu halkalar soluk borusunun gergin ve açık kalmasını sağlar.Soluk borusunun yemek borusu ile komşu olan arka yüzü düz kaslardan yapılmıştır. Soluk borusunun iç yüzeyinde tek yönde hareket eden titrek tüylü hücreler (bu hücrelerin arasında salgı üreten hücreler yani gobletler) ile nemli bir zar bulunur. Soluk borusu, gırtlaktan gelen havanın akciğerlere taşınmasını, akciğerlerden gelen havanın gırtlak ile yutak ve burna havanın ısıtılıp nemlendirilmesini ve havadaki toz ve mikropların tutulmasını sağlar. Hava ile gelen toz ve mikroplar titrek tüylü hücreler ile tutulur, nemli zarın salgıladığı yapışkan ve kaygan salgı ile yapıştırılır ve balgam sayesinde dışarı atılır. Soluk borusunu yapısındaki kıkırdak halkalar soluk alıp verme sırasında soluk borusunun duvarlarının (birbirine) yapışmasını önler.

İnsanlarda Solunum Sistemi ve Özellikleri  1


5) Bronşlar :Soluk borusu akciğerler girmeden iki kola ayrılır. Bu kollardan her birine bronş denir. Bronşlardan her biri bir akciğere gider. Bronşların yapısı soluk borusuna benzer. Bronşlar da kıkırdak halkalardan oluşur, iç yüzeyi nemli zarla kaplıdır ve titrek tüylü hücreler bulunur. Bronşlar, soluk borusundan gelen havanın bronşçuklara iletilmesini sağlar.

İnsanlarda Solunum Sistemi ve Özellikleri  2


6) Bronşçuklar :Bronşlar akciğerlere girince daha küçük birçok kola ayrılır. Bu kollardan her birine bronşçuk denir. Bronşçukların yapısında kıkırdak halkalar ve titrek tüylü hücreler bulunmaz. Bronşçuklar, bronşlardan gelen havanın alveollere iletilmesini sağlar.Bunlarda kıkırdak halkalar bulunmaz.Bronşçuklar alveol adı verilen küçük hava keseciklerine açılır.Akciğerlerde bulunan milyonlarca alveol,solunum yüzeyini arttırarak yaklaşık 70-100 m2’lik bir alan oluşmasını sağlar.

İnsanlarda Solunum Sistemi ve Özellikleri  3


7- Akciğerler :Kalp ile birlikte göğüs boşluğunda bulunan, açık pembe renkli, esnek, büyüyüp küçülebilen, sağda ve solda birer tane olmak üzere toplam iki tane olan solunum sisteminin temel organıdır. Sağ akciğer üç bölümlü (loblu), sol akciğer iki bölümlü (loblu) olup, sağ akciğer sol akciğerden daha büyüktür. Sol akciğerde üçüncü lob yerine kalp yerleşir.Akciğerlerin üzeri plevra (plöra) zarı ile örtülüdür. Bu zar, akciğerleri dış etkilere karşı korur.Bu iki zarın arasında pleura sıvısı bulunur.Bu sıvı,kaburga hareketlerinin akciğerlere zarar vermesini engeller,soluk alıp vermeyi kolaylaştırır.Damar,sinir ve bronşların akciğerlere girdiği yerde pleura zarı yoktur. Akciğerlerdeki bronşçukların uç kısmında üzüm salkımına benzeyen hava kesecikleri (alveoller) bulunur. (Alveoller, tek sıralı epitel hücrelerden oluşmuştur). Alveollerin etrafında da çok sayıda kılcal kan damarı bulunur. Akciğerler, dışarıdan alınan havadaki oksijen gazını kana veren, kandaki karbondioksit gazını alan yani gaz alışverişini gerçekleştiren organlardır. Akciğerlerde gaz alışverişini gerçekleştiren yapılar ise alveollerdir. Dışarıdan alınan hava akciğerlerdeki alveollere dolar, alveollerden de etrafındaki kılcal kan damarlarına geçer. Kılcal kan damarlarındaki karbondioksit gazı da alveollere geçer.


İnsanlarda Solunum Sistemi ve Özellikleri  4