Aynı türe ait olan canlılar bile birbirinden farklı özellikler taşır. Bu durumun başlıca 2 nedeni vardır.

1. Kalıtım

2. Çevre

Bir canlının sahip olduğu özellikleri, genlerin yardımıyla yavru döllere aktarmasına kalıtım denir.

Canlının özelliklerinin
belirlenmesinde kalıtım ve çevre ne kadar etkilidir?

- Canlılarda; kan grubu, renk körlüğü gibi bazı karakterler sadece kalıtımla belirlenir.


- Bazı karakterlerin oluşumu sadece çevre etkisiyle belirlenir. Örneğin tek yumurta ikizlerinde gözlenen kilo ya da boy farklılıkları.


- Bazı karakterlerin belirlenmesinde ise hem kalıtım, hem çevre etkilidir. Örneğin, normal kanatlı sirke sineği larvalarında farklı sıcaklıklarda farklı kanat şekillerinin oluşması.


Gen: Bir karakterin oluşumundan sorumlu DNA parçasıdır.

Örneğin, saç rengi geni vb.


Lokus: Kromozom üzerinde her bir genin bulunduğu yerdir.


Dominant (Baskın) Gen: Oğul dölde etkisini tek başına ya da çekinik genin yanında iken gösterebilen gendir. Baskın gen
büyük harfle gösterilir.

Örneğin, siyah saç geni = A


Resesif (Çekinik) Gen: Baskın genin yanında etkisi gizli kalan gendir ve küçük harfle gösterilir.


Örneğin; san saç geni = a


Alel Gen: Bir karakterin oluşumuna etki eden genlerden her biridir.


Örneğin; A, B, 0 sisteminde kan grubunun belirlenmesinde 3
alel görev yapar. Rh sisteminde ise Rh+(R) ve Rh-(r) olmak üzere 2 alel gen etkilidir.

Homozigot (Arı = Saf) Döl: Bir karakter bakımından, aynı alelleri taşıyan döldür. Örneğin, AA, 00, ee vb.


Heterozigot (Melez = Hibrit) Döl: Bir karaktere etki eden farklı alelleri bir arada taşıyan döldür.


Örneğin; AB, Ee vb.

Genotip: Bireyin sahip olduğu genlerin toplam yazılımıdır.

Örneğin; homozigot (aa) ya da heterozigot (Aa)


Fenotip: Bireyin belirli bir yaş ve çevredeki dış görünümüdür.


Örn.; genotip "Aa" ya da "AA" olan bireyin fenotipi "A" dır.


Çaprazlama: Hayvanlarda döllenme, bitkilerde tozlaşma sonucu yeni gen dizilimleri oluşumudur.


Letal Gen: Bireyin olgunluğundan önce ölümüne neden olan gendir.


Kalıtımla ilgili terimlerden sonra, bu konuyla ilgili sembolleri inceleyelim.

Kalıtım İle İlgili Kavramlar