İç döllenmenin görüldüğü canlılarda; kuş, sürüngen ve memelilerde embriyoyu koruma ve besleme görevi yapan üç çeşit zar vardır. Bu zarlar embriyodan meydana gelir. Bunlar dıştan içe doğru koryon, allantoyis, amniyon zar ve vitellüs kesesidir.


Embriyonik Örtüler ve Görevleri


KoryonEmbriyonun en dışındaki koruyucu zardır. Solunum organı olarak görev yapar. Kabuğa yapışık olup gaz değişimi yapar. Koryon memelilerde döl yatağına ince uzantılar yaparak plasentanın yapısına katılır.Kabuk; Yumurtayı dış etkilerden korur. Gaz değişimini sağlayan delikler vardır. Kuş ve sürüngenlerde bulunur.AllantoyisEmbriyonun metabolizma artıklarının biriktiği yerdir. Balık ve kurbağa gibi dış döllenme yapan canlılarda burası yoktur. Sürüngen ve kuşlarda iyi gelişmiştir. Kan damarı bulunur. Plasentalı memelilerde burası küçüktür. Sindirim borusunun dışarı doğru büyü-mesiyle oluşur. Allantoyis memelilerde göbek bağı oluşumuna katılır.Amniyon;En içteki embriyoyu dıştan çevreleyen zardır. Embriyo arasında sıvı vardır bu sıvı embriyo ve zar tarafından sağlanır. Embriyoyu basınç, sıcaklık değişimi ve mekanik etkilerden korur. Dış döllenme yapan canlılarda allantoyisin görevini su yaptığı için amniyon zarı ve sıvısı yoktur.Vitellüs Kesesi;Embriyonun besinini aldığı yerdir. Vitellüs miktarı canlıdan canlıya değişik olmasına rağmen embriyo gelişimini tamamlayıncaya kadar ona yeterli besini sağlar. Memelilerde miktarı azdır çünkü beslenme plasenta ile olmaktadır.

1.Balık Ve Kurbağalar: Balıklarda dış döllenme görülür. Kurbağalarda başkalaşım geçirirler larvalar suda yüzdüğünden dış etkilere karşı karada yaşayanlardan çok daha fazla etkilenirler. Balık ve kurbağa yumurtalarında; yumurta kabuğu, amniyon ve allantoyis bulunmaz. Kabuk bulunmadığından atık maddeler doğrudan dışarıya verilir.

2.Sürüngen ve Kuşlar: Yumurtalarını karaya bırakırlar. Embriyo hareketi az olduğu içi embriyoyu koruyan amniyon kesesi memeli hayvanlarındakinden küçüktür. Yumurtada kabuk bulunur.

3.Keseli Ve Plasentalı Memeliler:Embriyo anne uterusunda gelişir. Yumurta etrafında kabuk bulunmaz. Hamile olan memeli hayvan hareket ettiğinden embriyonun daha iyi koruması gerekir. Bu yüzden memelilerde amniyon kesesi çok geniştir. Memeli embriyonun beslenmesi ve boşaltımı anne tarafından yapıldığından vitellüs kesesi ile allantoyis memelilerde körelmiş halde bulunur. Memelilerde embriyo ile anne uterusu arasında göbek bağı bulunur. Bu bağın yapısında amniyon zarı körelmiş haldeki allantoyis ve vitellüs kesesi ile embriyoya ait atar damar ve toplar damar bulunur. Köpek balıkları, bazı yılanlar, bazı akvaryum balıkları, kertenkelelerin bazıları ve bazı böceklerde yumurtalar döllendikten sonra dişinin üreme kanalında kalır. Yumurta içindeki embriyo burada gelişir. Anne vücudu embriyoya hiç besin sağlamaz. Yalnız koruyuculuk görevi yapar. Yavru kendi kendine yaşayacak hale gelince anne vücudundan ayrılır. Gagalı memelilerde yumurta vitellüsludur. Yumurtalar anne vücudunda bir süre geçirdikten sonra dışarı atılır. Gelişim vücut dışında tamamlanır. Yumurtalardan çıkan yavrular bir süre süt ile beslenerek anneye bağımlı kalır.Platipuslarda bu şekilde gelişme ve koruma görülür.

Memeli keselilerde yumurta ana vücutta kendi besininden yararlanarak gelişir. Anne vücudu diğerlerinde olduğu gibi koruyucudur. Az miktarda vitellüs olduğu için yavrular tam gelişmemiş şekilde doğar. Bu yavrular özel bir kesede korunur ve bu kesedeki süt bezleri tarafından salgılanan sütle gelişimi tamamlar. En güzel örneği kangurular ve keseli ayılardır.