İnsanlarda Sindirim Sistemi Organları ( Resimli Anlatım) - Delinetciler Portal
+ Hemen Yorum Yap

İnsanlarda Sindirim Sistemi Organları ( Resimli Anlatım)

  1. Yenilen besin maddelerini hücrelerin kullanabileceği moleküllere dönüştüren sindirim sistemi; sindirim kanalı ve sindirim sıvılarını bu kanala boşaltan yardımcı bezlerden oluşur. Sindirim sistemi, sinir sisteminin kontrolü altında çalışır.


    Sindirim kanalı duvarlarındaki düz kasların ritmik kasılmaları (peristalsis), besinin kanal boyunca ilerlemesini sağlar. Ağız, yutak (farinks), yemek borusu (özofagus), mide, ince bağırsak (duodenum, jejunum, ileum) ve kalın bağırsaktan (çekum, kolon, rektum, anüs) meydana gelmiştir.

    Sindirim kanalının özelleşmiş bölmeleri arasındaki geçit noktalarındaki kaslar, değişime uğrayarak halka şeklini almıştır. Bu kaslar (sfinkter) gerektiğinde büzüşerek kanalın bölümleri arasındaki madde geçişini düzenler.

    Yardımcı bezler üç çift tükrük bezi, pankreas, karaciğer ve bir sindirim sıvısını biriktiren safra kesesinden oluşur.

    İnsanlarda Sindirim Sistemi Organları



    Besinlerin hem fiziksel hem de kimyasal sindirimi ağızda başlar.

    İnsanlarda Sindirim Sistemi Organları 1
    Dişler
    ;besinin yüzey alanını arttırmak ve yutmayı kolaylaştırmak için besini keser, parçalar ve öğütür (fiziksel sindirim).
    Erişkin bir insanda bir çenede 16 adet diş bulunur . Dişler şekil olarak farklı oldukları halde yapıları aynıdır. Bir diş; taç, boyun ve kök olmak üzere üç kısımdan meydana gelir.

    Dişin taç kısmında kalsiyum, fosfor ve flor minerallerinden oluşan mine tabakası bulunur. Dişin en sert kısmı olan mine tabakasının altında kemik yapılı fildişi (dentin), iç kısmında da diş özü (pulpa) yer alır.

    Tükürük Bezleri; kulak altı, çene altı, ve dil altı olmak üzere üç çifttir. Ağız boşluğunda besinin varlığı, hatta besin ağıza girmeden kokusu, yemek vakti ve çeşitli şartlanmalar, tükürük bezlerine sinirlerle uyartılar gönderilmesini sağlar;

    Ağızdaki sinirler yolu ile omurilik soğanına uyarı gider.

    Omurilik soğanından çıkan otonom sinirler tükürük bezlerini uyarır.

    Tükürük bezleri, kanalcıklar yolu ile ağıza tükürük gönderir.

    İnsanda her gün bir litreden fazla tükürük salgısı olur.


    Tükürüğün İçinde;

    Ağızdaki asidi nötrleştirerek diş çürümesini önleyen tampon bileşikler,

    Besinlerle ağıza giren bakterileri öldüren maddeler,

    Besinleri yumuşatarak kaygan duruma getiren glikoprotein yapılı mukus,

    Nişasta ve glikojeni hidroliz ederek maltoz oluşumunu sağlayan, amilaz enzimi (pityalin) bulunur.

    Nişasta + Su Maltoz + Dekstrin
    Glikojen + Su Maltoz + Dekstrin

    İnsanlarda Sindirim Sistemi Organları 2Tükürüğün pH' ı 6,2 ile 7,4 arasında değişir. pH'ın yükselmesi, tükürüğün yapısında bulunan kalsiyum ve fosfor gibi maddelerin çökmesine ve diş taşları oluşumuna neden olur.

    Dil üzerinde birçok kimyasal maddeyi birbirinden ayıran, tat alma kabarcıklarını bulundurur. Çiğneme sırasında besini lokma adı verilen yuvarlak şekle sokar. Lokmayı ağız boşluğuna ve yutağa doğru iter.

    YUTAK (Farinks): Boğazımızın, hem yemek borusuna hem de soluk borusuna (trake) açılan bölümü, yutak olarak adlandırılır.

    Yutulan lokma, yutaktan yemek borusuna geçer. Lokmanın soluk borusuna geçmesini kıkırdak yapılı olan ve küçük dil olarak da isimlendirilebilen gırtlak kapağı (epiglottis) önler . Soluk borusu zamanında kapanamazsa besin, akciğere hava akışını ölümcül olabilecek şekilde engelleyebilir.



    YEMEK BORUSU (Özofagus)

    Yemek borusu, besini yutaktan mideye iletir. Yemek borusunun 1/3 ü çizgili kas, diğer kısımları düz kastan yapılmıştır. Bu nedenle yutma işlemi istemli olarak başlar, refleks olarak devam eder. Yemek borusunun düz kasları, halka kaslar ve boyuna kaslardan oluşmuştur. Bu kasların kasılıp gevşemesi sayesinde (Peristaltik hareketler) besin yemek borusunda ilerler.

    İnsanlarda Sindirim Sistemi Organları ( Resimli Anlatım)6



    MİDE


    Sindirim kanalının yemek borusu ile bağırsaklar arasında kalan bölümüne mide denir. Midenin yemek borusu ile birleştiği yer mide ağzı (kardia) adını alır. Kardia, mide içeriğinin yemek borusuna geçmesini engeller. Mide ile bağırsağın birleştiği bölgeye de mide kapısı (pilorus) denir. Pilor bölgesi bağırsak içindeki maddelerin mideye geri dönüşünü engeller.

    İnsanlarda Sindirim Sistemi Organları ( Resimli Anlatım) 3

    Midenin yapısında dıştan içe doğru; bağ doku, düz kas ve mukoza tabakası bulunur;

    Bağ doku: Midenin korunmasını sağlar, üzerini periton adı verilen ince bir tabaka örter.

    Düz kaslar: Düzenli kasılarak sindirim salgısı ile besinlerin karışmasını sağlar.

    Mukoza tabakası: Epitel dokudan yapılmıştır. Mide duvarındaki sayısız çukurlukları döşeyen epitel tabakadan gastrik sıvı salgılanır.

    Gastrik sıvıyı salgılayan gastrik bezler üç tip hücreden oluşur;

    Hidroklorik asit salgılayan hücreler (parietal hücreler)

    Enzim salgılayan hücreler (şef hücreler)

    Mide duvarını koruyan ve kayganlaştıran mukusu salgılayan hücreler(Goblet hücreleri)

    Gastrik sıvı; yüksek derişimde hidroklorik asit içeren, pH'ı yaklaşık 2 olan (demir çivileri bile eritebilir) bir sıvıdır, içinde protein sindiren enzim (pepsin) ile mukus bulunur. Bebeklerin midesinde ayrıca süte etki eden renin (lap) enzimi vardır.

    Hidroklorik asit(HCI);Et ve bitkilerde bulunan hücreleri bir arada tutan hücre dışı matriksi parçalar.

    Besinlerle yutulmuş olan mikroorganizmaları öldürür.

    Gastrik sıvıda bulunan pepsinojen molekülünün küçük bir bölümünü uzaklaştırarak aktif merkezin açığa çıkmasını yani pepsinojenin aktif pepsine dönüşmesini sağlar.

    Besinlerdeki proteinin denatüre olmasını (çözülmesini) sağlayarak peptit bağları ile pepsinin etkileşimini arttırır.

    Pankreas ve bağırsak bezlerinin salgı yapmasını uyarır.

    Ca ve Fe'in bağırsaktan emilimini kolaylaştırır.


    Gastrik sıvıdaki protein sindiren enzim nasıl olur da mideyi sindirmez?Birincisi şef hücreler pepsini, pepsinojen denilen inaktif durumda salgılar.

    İkincisi epitel hücreler tarafından salgılanan mukus, midenin iç yüzeyini korur. Buna rağmen epitel sürekli aşındığından bu tabaka her üç günde bir tamamen yenilenir.

    Üçüncüsü mide bezleri mide boşken salgı yapmaz. Hormonal uyarıdan sonra salgıya başlar.

    Mide duvarındaki yaralar olan gastrik ülserler, genelde aside dirençli Helicobacter pylori adlı bakteri tarafından oluşturulur ve antibiyotikle tedavi edilebilir. Pepsin ve asit, mide duvarını tamir edilmesinden daha hızlı aşındırırsa gastrik ülser kötüye gider.

    Mide salgısının düzenlenmesi: Üç aşamada olur:

    1- Besini görme, koklama ve besinin mide duvarına dokunması ile omurilik soğanı, vagus siniriyle mide salgı bezlerini uyarır.

    2- Mide salgı bezlerinden kana gastrin ve gastrozymin hormonları salgılanır.

    Gastrin:
    Kan yolu ile midenin asit salgılayan hücrelerine (parietal hücreler) gider ve mide içine HCI salgılanmasını sağlar.

    Gastrozymin:
    Kan yolu ile midenin enzim salgılayan hücrelerine (şef hücreler) gider ve mide içine pepsinojen salgılanır.

    3- Mide içeriğindeki besinlerin (kimus), bağırsağa geçmesi ile midenin asit salgılamasını durduran, sekretin ve kolesistokinin (KSK) hormonları salgılanır.

    Midenin Görevi:

    Yutulan besinleri depo eder.

    Besinlerin üzerine gastrik sıvı salgılar.

    Besinlerin gastrik sıvı ile karışmasını sağlar böylece proteinlerin sindirimi başlatılmış olur.

    B12 vitaminin emilimini sağlayan bir madde salgılar.

    Kimusu bağırsağa iletir.

    İNCE BAĞIRSAK

    Sindirim kanalının mide ile kalınbağırsak arasında kalan bölümüne ince bağırsak denir . İnce bağırsak; duodenum (on iki parmak bağırsak), jejunum, ileum olmak üzere üç bölümden meydana gelir.

    DUODENUM (On ikiparmak bağırsak):

    İnce bağırsağın kısa bir başlangıç bölümüdür. Üzerinde vater kabarcığı bulunur. Karaciğerden çıkan karaciğer kanalı (koledok kanalı) ile pankreastan çıkan pankreas kanalı (wirsung kanalı), vater kabarcığına açılır

    Midedeki kimusun duodenuma girmesi ile duodenum hücreleri, sekretin ve kolesistokinin(KSK) hormonlarını kana verir. Bu hormonlar, pankreas ile karaciğerin safra kesesini uyarıp duodenuma salgı yapılmasını sağlar.

    Sekretin: ince bağırsaktaki asit, duodenum hücrelerine sekretin hormonunu salgılatır. Sekretin midenin asit salgılamasını inhibe ederken (engellerken) pankreasın bikarbonat salgılamasını uyarır, ayrıca KSK etkisini güçlendirir.

    Kolesistokinin (KSK): ince bağırsaktaki yağ asidi ve amino asit, duodenum hücrelerine KSK hormonunu salgılatır. KSK safra kesesinin kasılmasını sağlayarak safranın duodenuma akmasına neden olur. Ayrıca pakreastan da sindirim enzimlerinin salgılanmasını sağlar. KSK, sekretinin etkisini güçlendirir.

    İnsanlarda Sindirim Sistemi Organları ( Resimli Anlatım)4

    a) Pankreas salgıları:
    Pankreastan duodenuma likarb iyonları ve hidrolitik (sindirim) enzimler salgılanır. Sekretin hormonu pankreasın bikarbonat salgılayan hücrelerini uyarırken, KSK hormonu enzim salgılayan hücrelerini uyarır. Pankreasın bikarbonat salgısı mideden duodenuma gelen asidi nötralize eder. Pankreasın enzimleri proteinlerin, karbonhidratların, yağların ve nükleik asitlerin sindirilmesini sağlar. Pankreas salgıları, pankreas kanalı ile vater kabarcığına ulaşır.
    Pankreasın hidrolitik enzimleri;

    Tripsin, Kimotripsin, Karboksipeptidaz :
    Proteinlere etki eder.

    Amilaz :
    Nişasta ve glikojene etki eder.

    Lipaz :
    Yağlara etki eder.

    Nükleaz :
    DNA ve RNAya etki eder.

    b) Karaciğerin safra salgısı: Karın boşluğunun sağ üst kısmında bulunan karaciğer, vücudun en büyük organıdır. Dört büyük loptan meydana gelmiştir ve sağdaki en büyük lop safra (öd) kesesini taşır. Karaciğerin salgıladığı safra, öğünler arasında safra kesesinde depolanır. Yemek yedikten sonra besinin duodenuma ulaşması KSK hormonunun salınmasına neden olur. KSK hormonu, safra kesesindeki düz kaslarının kasılmasını sağlar ve safra karaciğer kanalı yolu ile duodenuma boşaltılır . Safranın içinde; safra tuzları, safra pigmentleri, bikarbonat iyonları kolesterol ve fosfolipitler bulunur.

    Safrada sindirim enzimleri bulunmaz.

    Safranın Görevleri;

    İçindeki safra tuzları sayesinde yağların sindirimi ve emilimini kolaylaştırır.

    Karaciğerin yaşlı alyuvarları parçalaması ile oluşmuş olan safra pigmentlerinin, dışkı ile atılması sağlanır.

    İçindeki bikarbonat sayesinde bağırsak ortamını bazikleştirir böylece pankreas ve bağırsak enzimlerinin etkinliği artar.

    Safra, yağda eriyen vitaminlerin (A, D, E, K) ve yağların ince bağırsaktan emilimini kolaylaştırır.

    Safra, zararlı bakterilerin üremesini engeller (antiseptik)

    JEJUNUM:

    İnce bağırsağın duodenumdan sonra gelen kısmıdır. Besinlerin çoğu jejunumda emilir.

    İLEUM:

    İnce bağırsağın Jejunum dan kalınbağırsağa kadar olan kısmıdır. Son kısmındaki kapakçık, kalınbağırsaktaki besinlerin geri dönüşünü engeller.

    Besinlerin hidrolizinin ve emiliminin çoğu ince bağırsakta olur.

    İnce bağırsağın içini örten, mukoza tabakası içinde salgı bezleri bulunur.

    Salgı bezlerinin bir kısmı, bağırsak hücrelerini koruyan mukus salgılar.

    Salgı bezlerinin bir kısmı hidrolitik enzimler (enterokinaz, peptidaz, sükraz, maltaz, laktaz, nükleotidaz) salgılar.

    Mukoza yüzeyinde, besinlerin emilimini sağlayan villüs (tümür) adlı parmak şeklinde yapılar bulunur .

    Villüslar, mikrovillüslü epitel hücrelerden oluşmuştur.

    Villüslarda, kan kılcal damarları ve lenf damarları (lakteal) bulunur.

    İnsanlarda Sindirim Sistemi Organları ( Resimli Anlatım)5


    KALIN BAĞIRSAK

    İnce bağırsaktan sonra gelen, içinde milyonlarca bakteri bulunan kalın bağırsak; Çekum (kör bağırsak), kolon ve rektum olmak üzere üç kısımdan oluşur.

    Çekum (Kör bağırsak): Kalın bağırsağın ilk kısmıdır. İnce bağırsakla birleştiği yerde kapak bulunur. Çekum, parmak şeklinde apandiks denen bir uzantı taşır.

    Apandiksin delinmesi durumunda bazı bakteriler kana geçerek 4 3 çok şiddetli enfeksiyona neden olabilir.

    Kolon: Kalın bağırsağın orta kısmıdır. Çekumdan rektuma kadar uzanır.

    Rektum (Düz bağırsak): Kalın bağırsağın son kısmıdır. Anüs ile dışarıya açılır.

    Kalın Bağırsağın Görevi

    Su, safra tuzlan ve bağırsaktaki bakteriler tarafından sentezlenen B ve K vitaminlerinin emilimini sağlar. Kalınbağırsaktaki sıvı emilimi, sindirim sisteminde her gün emilen sıvının küçük bir kısmını oluşturur.

    Artık maddelerin peristalsis sayesinde anüsten dışkı (feçes) olarak atılmasını sağlar. Dışkı, çok sayıda bakteri, selüloz ve diğer sindirilmemiş maddeleri içerir.

    Kalın bağırsakta, çoğu zararsız olan bakteri florası bulunur. Bunlardan en çoğu, moleküler biyologların deneylerinde kullandıkları Escherichia coli dir. E. coli 'nin göl ve nehirlerde görülmesi, arıtılmamış lağım sularının buralara ulaştığı anlamına gelir.

    Bağırsak bakterileri, sindirilmemiş organik maddeleri kullanır. Metabolizmanın yan ürünü olarak da çoğu kolon bakterisi, metan, hidrojen, hidrojen sülfür gibi gazlar oluşturur. Örneğin fasulye gibi yiyeceklerde, insan enzimleri tarafından sindirilemeyen karbonhidratlar bulunur. Bakteriler bu karbonhidratları kullanarak fazla miktarda gaz oluşumuna neden olur.


    Güncelleme : 2017-11-16

Konu Etiketleri

sindirim sistemi organları ve görevleri 7. sınıf, sindirim sistemi organları ve görevleri kısaca, sindirim sistemi yapı ve organları, sindirim sistemi yardımcı organlar

  Okunma: 4645 - Yorum: 0 - Amp
Kullanıcı Oylaması: /5 -