ZARF FİİLLER (Ulaçlar - Bağ fiiller) : Fiillerden türeyen ve cümlede zarf görevi alarak yüklemde bildirilen işin zamanını, yapılış biçimini, sebebini veya amacını gösteren, bazen de kelime ve cümleler arasında bağlama görevi üstlenen sözcüklere zarf fiil denir.


En çok kullanılan zarf fiil ekleri şunlardır: -ıp (-ip, -up, -üp), -erek(-arak), -ken, -e……-e, -ınca (-ince), -r………-mez, -eli (-alı), -madan (-meden)…


NOT: Zarf fiillerin birçoğu kendilerinden sonra bazı kelimelerle veya başka eklerle kalıplaşarak zarf işlevi görür: -dığı zaman, -madan önce, -dıktan sonra, -ıncaya kadar, -dığından, -dığı için, -eceği için, -dığı halde ……….

Cümleye kattıkları anlam bakımından zarf fiiller şu şekilde sıralanabilir:

Zaman İfade Edenler

-ınca(-ince), -r……-mez, - dıkça, -alı(-eli), -ken, -dığında, -ıncaya kadar, -eceği zaman,
* Havalar soğuyunca kazakları çıkardık
* Eve giderken bize uğra.
* Ders anlatılırken dikkatli dinleyin.
* Mektubu okuduğunda her şeyi öğrenirsin
* Yemek yedikten sonra hemen uyudu.
* Sizleri tanıdıkça daha çok sevdim.
* Sen gideli yüzüm gülmez oldu.
* Zil çalar çalmaz dışarı fırladı.
* Güneş batıncaya kadar çalıştık.
* Yeri geldikçe konuyu tekrar ediyoruz.
* Amasya'ya gittiğinizde ona uğrayın.

Durum İfade Edenler

-arak(-erek), -a….-a, -madan, -ıp -asıya(-esiye), -maksızın, -cesine
-eceği gibi
* Kardeşim ağlaya ağlaya eve gitti.
* Gençliğimizde güle oynaya yaşıyorduk.
* Akşama kadar durmaksızın çalıştı.
* Bugün kahvaltı yapmadan okula gitti.
* Arkadaşım koşarak yanıma geldi.
* Konuyu anlayacağınız gibi anlatmaya
çalışıyorum
* Bardaktan boşanırcasına yağmur yağıyor
* Adamı öldüresiye dövmüşler.
* Ödevlerini bitirip uyumaya gitti.
* Bütün geceyi oturmakla geçirdi.

Sebep İfade Edenler

-dığından, -makla, -maktan, -diği için ……

*
Çok yemek yediğinden kilo alıyor.
* Böyle davranmakla çok yanlış yaptın.
*Adamın sözlerine gülmekten bayıldık.
* Sizi beklettiğim için çok üzgünüm.
* Okuması için bir kitap aldım. (Amaç)
* Seni görmek için geldim. (Amaç)

Bağlama Görevinde Kullanılanlar

Bağlama görevinde kullanılan zarf fiil eki -ıp (-ip, -up, -üp) ekidir. Bu ek çoğunlukla "ve" bağlacıyla aynı işlevde kullanılır. Bazen -erek eki de "-ıp" eki gibi kullanılabilir.

*
Arabaya binip gitti.(Arabaya bindi ve gitti.)
* Yaşlı kadının elinden tutup karşıya geçirdi.
* Yaşlı kadının elinden tutarak karşıya geçirdi.
* Yaşlı kadının elinden tuttu ve karşıya geçirdi.

NOT: Zarf fiil ekleri bunlarla sınırlı değildir. Verdiğimiz örneklerdeki eklerin değişik biçimleri veya zarf fiil görevi yapan başka ekler de vardır.

Öyleyse, bu eklerin tümünü aklımızda tutmaya çalışmak yerine, zarf fiillerin, fiillere getirilen değişik eklerle türeyerek yine fiilleri ve başka fiilimsileri çeşitli bakımlardan etkilediğini bilmeli ve cümleye bu dikkatle bakmalıyız.

ÖRNEKLER


  • Adam saatlerdir susmamacasına konuşuyor. (Durum zarfı)
  • Onunla, Ankara'ya ilk gidişimde tanışmıştık. (Zaman zarfı)
  • Hiç konuşmaksızın odasına çıktı. (Durum zarfı)
  • Herkes elinden geldiğince muhtaçlara yardım etmeli.
  • Gülünce gözlerinin içi gülüyor.
  • Yollar açılıncaya kadar bekledik.
  • Olayı adeta yeniden yaşıyormuşçasına anlattı.
  • Eve geç geldiğinden dolayı annesinden azar işitti.
  • Otobüs gelinceye dek burada bekleyeceğiz.
  • Bu iş sandığın kadar kolay değil.
  • Her şey bazen istediğiniz gibi olmayabilir.
  • Seni görmek için geldim.
  • Çalıştığı takdirde başarılı olur.
  • Arkadaşından ayrılalı beri neşesi kaçtı.
  • Yollar yürümekle aşınmaz.
  • Kedi ciğeri kaptığı gibi kaçtı.
  • İşten ayrılmakla hayatının hatasını yaptı.
  • Karanlık sokaklarda düşe kalka ilerlediler.
  • Hiç dinlenmeksizin altı saat yürümüş.
  • Köyden ayrılalı yaklaşık on yıl oldu.
  • Kopya çekerken kitap açık olduğu halde yakalandı.
  • Ahmet geldiği esnada ben daha uyanmamıştım.
  • Köye vardıkları zaman güneş yeni doğuyordu.
  • Herkes çalıştığı kadar başarılı olur.
  • Öğretmenini dinleyeceği yerde arkadaşlarıyla gevezelik ediyor.
  • Sözünü tutmadığı gibi bir de beni suçluyor.
  • Bütün geceyi seni düşünmekle geçirdim.
  • İşten anlamadığı halde her işe karışıyor.
  • Amasya'ya her gidişimde o mağazaya uğrarım.