Tanzimat Fermanının Kapsamı

Padişah buyruğu olarak yürürlüğe konan Tanzimat Fermam, Mustafa Reşit Paşa tarafından Gülhane Köşkü önünde okunmasından dolayı Gülhane Hattı Hümayunu ve Tanzimatı Hayriye (Hayırlı Düzenlemeler) gibi adlarla da anılır. Tanzimat Fermam yüz elli yıldır devlet kurumlarının bozukluğundan ve bu durumun giderilmesi için yeni kuralların konması gereğinden söz ederek, başlıcaları aşağıda belirtilen düzenlemeleri getirmektedir:



Müslüman ve Hıristiyan bütün Osmanlı uyruğunun can, mal ve namus özgürlüğü tanınmaktadır.


Vergiler, kişilerin gelirlerine göre düzenli olarak alınacaktır;

Askerlik yükümlülüğü, belli bir düzen içinde yerine getirilecektir;


Mahkemelerin açık olarak görülmesi, mahkeme hükmü olmadan bir kimsenin idam edilemeyeceği kuralı uygulanacaktır.


Herkes mal ve mülk sahibi olabilecek, mal ve mülk istendiği gibi kullanılabilecek, mirasçılara bırakabilecektir,


Hatır-gönül, rüşvet ve iltimas kaldırılacak ve bunun için ceza kanunnamesi getirilecektir.

Padişah bu Hattı Hümayun'a kendisinin de uyacağını, herkesin uymak zorunda olduğunu da duyurdu.


Tanzimat Fermam, Osmanlı ülkesinde padişah ile uyruğu arasındaki hak ve sorumluluklan kapsayan bir senet niteliğini taşıması nedeniyle Avrupa hükümdarlarının Ortaçağ'da uyruklarına verdikleri "Şart" 'a (Charte) benzetilmektedir.