Kubâ Mescidi'nin ne zaman ve kim tarafından inşa edildiğ hususunda kaynaklarda farklı rivayetlere rastlamaktayız.

Bazı müelliflere göre: "Hz. Peygamber Hicrette Mekke'der Küba'ya varınca burada a dört gün mi*safir olmuş ve bu esnada onlar için Kubâ Mescidini tesis etmiştir."

Belâzurî ise Ensâb ve Futuh adh her iki eserinde bunun aksini kaydetmektedir. Buna göre "Hz. Peygamber'den önce Medine'ye hicret eden sahabiler Küba'da Ensâr ile birlikte kıblesi Bey-tu'1-Makdis'e doğru olan bir mescid inşa etmişler ve içinde namaz kılmaya başlamışlardı. Hz. Peygamber Küba'ya varınca, burada kaldığı müddet zarfında, Müslümanlar'a bu mescidde namaz kıldırdı; daha önce burada Ebû Huzeyfe'nin mevlası Salim muhacirlere imamlık ediyordu."


Kuba Mescidi Nedir?


Belazurî'nin bu kaydına rağmen birinci rivayeti destekleyen ve Kubâ mescidinin inşası sırasında Hz. Peygamberi iş başında gösteren başka rivayetler vardır. Abdurrahman es-Suheylî (581/1185)'nin Ibn Ebî Haysame'den rivayet ettiğine göre, "Hz. Peygamber Kubâ Mescidinin kıblesini tesbit etmiş ve ilk taşı koymuştur. Sonra Ebu Bekir bir taş alıp koymuş, arkasından da Ömer diğer bir taş alarak Ebu Bekir'in taşının yanına koymuştur. Daha sonra da diğer insanlar inşaatı sürdürmüşlerdir.


Aynı müellifin Hattabî'den rivayet ettiğine göre Ensâr'dan Şemus bint Nu'man adh bir kadın Resûlullah'ı Küba Mescidini bina ederken bizzat görmüştü. "Hz. Peygamber bir taş alıyor ve gereken yere koyuyordu. Biri kalkıp Hz. Peygamberin elindeki taşı almak isteyince, Hz. Peygamber ona kendisininkini bırakmasını bir başka taş almasını istiyordu."

Biraz farklı olmakla beraber, Hz. Peygamber'in Kubâ Mesci*dinin inşasında hazır bulunduğunu gösteren bir haber de, Cabir b. Semure'den rivayet edilmiştir. Buna göre "Hz. Peygamber, Medine'den kalkıp Küba'ya gelmişti; Kendisim karşılayanlara "Ey Küba ahalisi şu tepeden biraz taş getirin" hitabıyla bir tepeye işaret ettiler. Kübalılar kafi miktarda taş hazırlayınca, Hz. Peygamber elindeki harbesiyle mescidin kıblesini çizip mihrab olacak noktaya ilk taşı koyduktan sonra Ebu Bekir, Ömer ve Osman'a birer taş da kendilerinden koymalarım söyledi.

Bu rivayet, inşa tarihinde Ibn Hişam'ın rivayeti ile çelişmekle beraber Kubâ mescidinin tesisinde Hz. Peygamberin mevcudiyetini açıkça göstermektedir.

Bu rivayetlere göre, ister hicrette Küba'ya vardıktan sonra, ister Medine'ye gittikten sonraki bir zamanda olsun, Kubâ mescidinin inşasına önayak olan ve hatta kıblesini tesbit ederek temelini atan kimse Hz. Peygamber olmuştur diyebiliriz.

Bu mescidin inşa edildiği alan, Küba'da Hz. Peygamber'i konuk eden Kulsûm b. Hidm'in mirbedi (Hurma kurutmaya mahsus alan) idi.

Bir rivayete göre, mescid inşa edilirken Abdulah b. Revana "Mescidlerin inşasında çalışanlar ile Kur'an okuyanlar felah buldular" anlamında şiirler söylüyor, Hz. Peygamber de son kelimeleri tekrar ediyordu.

Kaynaklarda Hz, Peygamber'in namaz kıldığı umuma şamil ilk mescid olarak kaydedilen Kubâ mescidinin Hz. Peygamber devrindeki boyutları hakkında bilgi sahibi değiliz. Semhudî, Ibn Zabale'den naklen, bu mescidin yedi direk üzerine inşa edildiğini ve Ömer b. Abdilaziz (101/720) devrine kadar bu şekilde kaldığını kaydetmektedir.

Kur'ân'da zikredilen "Takva üzerine bina edilen mescid'm, Kubâ mescidi olduğunu söyleyen rivayetler olduğu gibi, bu mesci*din Mescid-i Nebevi olduğunu ifade eden rivayetler de vardır.

Taberî bu konudaki rivayetleri kaydettikten sonra, "Bana göre bu kavillerin en doğrusu, "takva üzerine bina edilen mescid"in Mescid-i Nebevi olduğunu söyleyen kavildir." Demektedir.

Suheylî ise şöyle demektedir: "Aslında bu iki rivayet arasında bir çelişki yoktur. Her iki mescid de takva üzerine bina olunmuştur. Şu kadar var ki ayetde kastedilen Küba mescididir; çünkü ayetin devamındaki "Orada arınmak isteyenler vardır" ifadesi Kübalılar hakkında nazil olmuştur. Bu ayet nazil olunca, Hz. Peygamber Kubâ ahalisine "ALLAH'ın sizi övdüğü temizlik nedir?" diye sormuş, onlar "Biz isticmar ettikten sonra su ile istinca ederiz." şeklinde cevap vermişlerdir. Ayrıca Ayetde yeralan "Ta ilk günde" ifadesi, bu Mescid'in Kubâ Mescid'i-olmasım gerektirir. Zira Kubâ Mescidi'nin tesisi, Hz. Peygamber'in Medine'ye girdiği ilk günde gerçekleşmiştir."

Hz. Peygamberden rivayet edilen birçok hadiste "Kubâ Mes-cidi'nde namaz kılmanın, Umre yapmağa bedel olduğu" belirtilmiştir.

Ayrıca Hz. Peygamber'in yaya veya binitli olarak Kubâ Mescidi'ne gelerek namaz kıldığı ve bu ziyaretlerini daha ziyade pazartesi ve cumartesi yaptığı rivayet edilmektedir.

Vâkıdî'nin kaydettiğine göre, bir defasında, Hz. Peygamber'in ölüme mahkum ettiği bir katilin idam cezası, Kubâ Mescidi'nin önünde infaz edilmiştir.

Hz. Peygamber Kubâ Mescidi'ne Sa'd el-Karaz adıyla meşhur Sa'd b. Aiz'i müezzin olarak tayin etmiş, O'da bu hizmetini Ebu Bekir veya Ömer'in hilafetine kadar sürdürmüştür. îbnu'l-Esir, Hanzala b. Ebi Hanzala'nın Kubâ Mescidi'nin imamı olduğunu kaydetmektedir.