Cümledeki anlam ilişkilerini beş grupta toplamak mümkündür:

1.Neden-sonuç ilişkisi
2.Amaç ilişkisi
3.Koşul ilişkisi
4.Karşılaştırma ilişkisi
5.Açıklama(yorum) ilişkisi

NEDEN-SONUÇ İLİŞKİSİ

Yargılardan biri ötekinin gerçekleşmesine neden oluyorsa bu cümleler arasında neden- sonuç ilişkisi vardır.
Bu tip cümlelerde "niçin" sorusunun yanıtı aranır.

Ör:

Derse geç kaldığı için üzülmüş.
Trafik yoğun olduğundan gecikmiş.
Çalıştı da başardı.

AMAÇ İLİŞKİSİ

Eylemin hangi amaçla yapıldığını bildiren cümlelerdir. Böyle cümlelerde "hangi amaçla" sorusunun yanıtı aranır.

Ör:

Okula gitmek için evden çıktı.
Konuşmak üzere kürsüye yöneldi.
Sizi görmeye geldim buraya.

UYARI:Cümlede neden-sonuç ilişkisiyle amaç ilişkisini ayırt edebilmek için , "için" sözcüğü yerine "amacıyla" sözcüğü konur.

Ör:

Ev almak için (amacıyla) para biriktiriyordu.
Hastalandığı için okula gidemedi.

KOŞUL İLİŞKİSİ

Birden fazla yargı içeren cümlelerde yargılardan biri diğerinin koşulu (şartı) olabilir.

Ör:

Beni dinlerseniz, kazançlı çıkarsınız.
Bu kitabı sana geri almak üzere veriyorum.
Çalışırsanız, başarırsınız.

KARŞILAŞTIRMA İLİŞKİSİ

Birbiriyle ilgili varlıkların ve durumların karşılaştırıldığı cümledir. "Daha ,kadar" gibi sözcükler kullanılarak karşılaştırma yapılır.

Ör:

Bugün dünden daha soğuktu.
Kazanmayı en az senin kadar istiyordu.
Tiyatro ruhların ,hastane gövdelerin şifa kaynağıdır.

AÇIKLAMA (YORUM) İLİŞKİSİ

Birden fazla yargı içeren cümlelerde yargılardan biri diğerinin açıklaması veya yorumu olabilir.

Ör:
Kitap okumak yararlıdır; sözcük haznemiz gelişir,bilgimiz artar,kavrayışımız hızlanır.