Zemahşeri Kimdir?

Zemahşeri; (Arapça:الزمخشريالزمخشري القاسم محمود بن عمر) İranlı tefsir, fıkıh ve lügat alimi. Lakabı Allame Carullah'dır.

1074 yılında Harezm'in Zemahşer kasabasında doğdu. 1144'de bir Arefe gecesi Cürcaniyye'de vefat etti.

Zemahşeri, ilim öğrenmek için seyahatler yapmış ve birkaç defa Bağdat'a gitmiş, bir müddet Mekke'de kalmıştır. Mekke'de bir müddet bulunması üzerine kendisine Carullah ünvanı verilmiştir. Bağdat'ta Ali bin Muzaffer en-Nişaburi'den, Ebu'n-Nasr el Isbehani'den ve Ebu Mansur el-Cevaliki'den ilim öğrenmiştir. Fıkıh ilmini Şeyh Sedid-i Hayyati'den tahsil etti. Arapça'yı çok iyi bilen Zemahşeri; tefsir, fıkıh, lügat, belagat ilimlerinde derin bilgi sahibi oldu. Bilhassa belagat ilminde fevkalade ileri olan Zemahşeri'nin yazdığı Keşşaf tefsiri, bu bakımdan çok beğenilmiş ve tanınmıştır.


Ehl-i Sünnet alimleri belagat ilgili bilgilerde onun tefsirinden istifade etmişlerdir. Fars asıllı olmasına rağmen Arap dilindeki üstünlüğünü ifade etmek için onun Ebu Kubeys dağına çıkarak Ey! Araplar gelin, atalarınızın dilini benden öğrenin. dediği rivayet edilir. Zemahşeri, fıkhi açıdan Ehl-i Sünnet'in Hanefi mezhebinde olmasına rağmen itikad bakımından Mu'tezilidir. Ölürken Mu'tezile'den dönüp tevbe ettiği söylenmektedir. Ancak tefsirinde açık ve kapalı olarak Mu'tezile itikadına yer verdiği görülür. Keşşaf tefsiri belagat hususunda büyük bir değer taşıyan ve Kuran-ı Kerim'in belagatini gösteren bir şaheserdir.


Eserleri

  • Keşşaf an hakaik-it-tenzil adlı tefsiri
  • Esas-ul belaga
  • Mukaddimet-ul-edeb
  • Kuduri muhtasarı şerhi
  • El-Faik fi garaib-il-hadis
  • El-Makamat
  • Er-Raiz fil Feraiz