Ülkemizde boya yapımında kullanılan 150'ye yakın bitki türü mevcuttur ( Mert ve ark.,1992). Bunlardan bazılarının hangi familyaya ait olduğu, hangi kısımlarından boya ve renk elde edildiği, içerdikleri boyarmaddeler bitkilerin Türkçe isimlerinin alfabetik sırasına göre aşağıdaki şekilde sıralanmıştır.


Ada Çayı: Bu bitki Lamiaceae familyasının bir üyesi olup, Salvia cinsine mensuptur. Kimyasal açıdan, ada çayında mevcut olan luteolin boyar maddesi yünlerin sarı renge boyanmasını sağlar.

Asma Yaprağı: Vitaceae familyasının Vitis cinsine mensup Vitis vinifera'nın yapraklarından bitkisel boyacılıkta yararlanılır. Asma yaprağından boyama amacıyla sarı, sarı-yeşil renkler elde edilir. Kimyasal açıdan asma yapraklarında Quercetin, Quercitrin ve Karotin gibi maddeler vardır.

Aspir: Aspir Asteraceae familyassının Carthamus cinsine mensup bir bitkisidir. Kurutulan taç yaprakları; yemeklerde, resim boyalarında, makyaj malzemelerinde ve likörlerde renklendirici olarak kullanılır. Kimyasal olarak aspir taç yaprakları carthamin boyar maddesini ihtiva eder. Aspir ile elde edilen renklerin haslık dereceleri yüksektir. Farklı çeşitler üzerinde yapılan bir çalışmada, aspirde toplam flavonoid boyar madde oranının % 3.34 - 3.42 arasında bulunduğu ve farklı mordanlarla yapılan boyamalardan sarı renginin bir çok tonunun elde edildiği bildirilmiştir.


Cehri: Rhamnaceae familyasının Rhamnus cinsine mensup bitkilerine genel olarak cehri denir. Kimyasal açıdan cehri meyveleri en çok rhamnatinin bir glikoziti olan ksanto rhamnetin ve bunun yanında rhamnazin ve quercetin boyar maddelerini glikozit halinde ihtiva eder. Cehri meyveleriyle yapılan boyamalardan elde edilen renkler, daha sonra güneş ışığının etkisiyle solar. Yalnız bu solma olayı, negatif değil pozitiftir. Yani renkler açılıp lif üzerinden silinmez, bilakis renk koyulaşır.


Ceviz: Ceviz bitkisi Juglandaceae familyasından, Juglans cinsine mensuptur. Cevizin kabuklarında juglon denilen bir boyar madde vardır. Ceviz yünü direkt boyayabilme yeteneğine sahiptir. Bu şekilde yapılacak bir boyamadan koyu kahverengi elde edilir. Cevizden elde edilen boyaların ışık haslığı orta derecededir.

Çivit Otu: Çivit otu, Brassicaceae familyasının Isatis cinsine mensup bir bitkisidir. Çivit otu birinci yılda sadece yapraklarını oluşturan ikinci yılda ise yaklaşık 1 m yükseklikte sap geliştiren bir bitkidir. Boyama için indican denilen maddeyi içeren yaprakları kullanılır. Küp boya indigo, karmaşık bir fermantasyon ve yükseltgenme prosesiyle elde edilir.

Havacıva: Havacıva, Boraginaceae familyasının Alkanna cinsindendir. Havacıvanın köklerinden boya yapılır, elde edilen renkler mordan maddesinin niteliğine göre değişir. Kimyasal açıdan, havacıva köklerinde %5-6 oranında alkanin boyar maddesi bulunur.

Karamuk: (Kadın tuzluğu ) Karamuk, Berberidaceae familyasının Berberis cinsine mensuptur. Kimyasal açıdan kadın tuzluğunda berberin boyar maddesi bulunur. Bitkisel boyalar içinde alkali reaksiyon gösteren tek boyar maddedir. Genelde verdiği renk sarıdır. Renkler ışığa karşı hassas olup, koyulaşma eğilimi gösterir.

Katır Tırnağı Katır tırnakları, Papillionaceae ( Fabaceae) familyasının Spartium ve Genista cinslerine mensup bitkilerdir. Boyacılıkta, katır tırnağı olarak bilinen bitkiler arasında en çok kullanılan Genista tinctoria L.'dir. Katır tırnağında yünleri sarıya boyayan Genistein boyarmaddesi bulunur.

Kekik Kekikler, Lamiaceae familyasından Thymus cinsine mensup bitkilerdir. Origanum türleri de halk arasında kekik olarak bilinir. Kekiğin kendine has kokusunu veren Timol ve Karvakrol kimyasal maddeleri boyar madde özelliği gösterirler. Şap mordanlı yün ile sarı, krom mordanlı yün, kahverengi ve saçı kıbrısla mordanlanmış yünlerle yeşil-gri renkler elde etmek mümkündür.

Kına: Kına bitkisi Lytraceae familyasının Lawsonia cinsine mensup bir bitkisidir. Kınanın içerisinde bulunan Lawson boyar maddesi yalın halde yün liflerini kırmızı ve turuncuya boyar. Kına Anadolu'da özellikle kadınlarımız tarafından süs olarak çok fazla kullanılan bir boyarmaddedir.

Kırmızı Soğan: Soğan, Liliaceae familyasının Allium cinsine mensuptur. Boyacılıkta soğanın kuru yaprakları kullanılır. Soğanın kabuklarında pirokateşin ve benzokateşin asitlerinin yanısıra quercetin boyar meddeleri bulunur.

Kökboya: Kökboya, Rubiaceae familyasının Rubia cinsine mensup bir bitkidir. Köklerinden boya elde edilen türü, Rubia tinctorium L. ‘dir. Bitki kökenli boyarmaddelerin Türkiye'de en çok kullanılanı kökboyadır. Kökboya bitkisinin kökünde değerli boya maddelerinin bulunması nedeniyle uzun zaman ziraatı yapılarak, kökleri boya sanayinde kullanılmışekonomik bir bitkidir. Kimyasal açıdan kökboya köklerinde, birden fazla boyar madde vardır. Bunlar, Rubiatrik asit,Alizarin, Rubiadin glikoziti, Rubiadin, Purpurin, Pseudopurpurin ve Manjistin'dir.

Mazı Meşesi: Mazılar, Fagaceae familyasından Quercus cinsinin, Quercus infectoria Oliv. türünde (Mazı meşesi) oluşan patolojik urlardır. Mazı % 30-70 (Öztürk, 1997) oranında tanen içerir. Bu nedenle pamuklu dokumaların boyamasında sepileyici ( mordan) olarak kullanılır. Yün boyamada ise mazı, boyar madde olarak kullanılır. Mazı ile yapılan boyamalardan mordansız yün deve tüyü rengi alır. Mazıdan elde edilen renkler ışığa karşı pozitif bir solma gösterir. Yani renkler açılmaz, koyulaşır.

Muhabbet Çiçeği: Sevgi çiçeği de denilen muhabbet çiçeği, Resedaceae familyasının Reseda cinsine mensup bir bitkisidir. Boyacılıkta bütün aksamı kullanılırsa da çiçek açan üst dalları daha çok boyar madde ihtiva eder. Kimyasal açıdan Luteolin boyar maddesini ihtiva eder. Luteolin, yünü ve ipeği sarıya boyar. Muhabbet çiçeğinin ışık haslığı, sarı renk boyama yapan bitkiler içerisinde en yüksek olanıdır.

Nane: Naneler, Lamiaceae familyasının Mentha L. Cinsine mensup, çok yıllık otsu bitkilerdir. Kimyasal açıdan nanede mentol, karvon ve limonen bulunur. Boyamada kullanılan mordana bağlı olarak değişik renkler ( şap mordanlı yünler ile sarı, göztaşı ile haki vb.) elde edilir.

Palamut Meşesi: Palamut meşesi Fagaceae familyasının Quercus cinsine mensup bir bitkisidir. Boyacılıkta genellikle palamut meşesinin meyvelerinin kadeh kısmı boyama amacıyla kullanılır. Palamut meşesinin bitki kabuklarında,meyvesinde ve kadehinde bulunulan tanen, yani sepi maddesinin esasını ellag asit teşkil eder.

Papatya: Papatyalar, Asteraceae familyasından Anthemis ve Matricaria cinslerine mensup bitkilerdir. Boyacılar tarafından daha çok boyacı papatyası olarak bilinen Anthemis tinctoria türü kullanılmaktadır. Boyacılıkta kullanılan bitki aksamı genellikle çiçektir. Kimyasal açıdan papatyalarda başlıca bulunan boyar maddeler, boyacı papatyasında ( Anthemis tinctoria) Quercetin ve isorhamnetin, beyaz papatyada ( alman papatyası), Apigenin, Luteolin ve Quercetin bulunur. Papatyadan sarı renkler elde edilir.

Safran: Safran, İridaceae familyasının Crocus L. cinsine mensuptur. Safranlar çok yıllık soğanlı bitkilerdir. Sabahın ilk saatlerinde toplanan safran çiçekleri gölgede kurutulur, daha sonra taç yaprakları ayıklanıp sarı renkli tepecikler dişi organdan ayrılır. Boyarmedde tepecikte yoğunlaşmıştır. 1 kg boyarmadde için yaklaşık 140 bin taç yaprağına gereksinim vardır. (Green, 1995). Boyacılıkta, yün liflerin sarıya boyanmasında kullanılır. Boyar madde olarak, şap mordanla sarıdan portakal sarısı renge kadar olan tüm renkleri veren crocin'i içerir. Safran aynı zamanda baharat ve tıbbi bitki olarak ta kullanılır .Safranbolu'da az miktarda tarımı yapılır.

Sığır Kuyruğu .Sığır kuyruğu, Scrophulariceae familyasının Verbascum cinsine mensup bitkilerdir. Sığır kuyruğunda hakim olan boyarmadde luteolin'dir. Boyamacılıkta sığır kuyruğunun çiçekli dalları kullanılır.

Boyacı Sumağı :Sumaklar, Anacardiaceae familyasının Rhus L. ve Continus cinslerine mensup bitkilerdir. Anadolu'nun bir çok bölgesinde doğal olarak bulunur. İçerdiği boyar madde fisetin'dir. Fisetinin yanı sıra tanen de içeren yapraklar boyamaya elverişlidir. Yünlerin sarıya boyatılmasında kullanılır.

Tütün: Tütün, Solanaceae familyasına mensup Nicotiana cinsinden tek yıllık bir bitkidir. Yapılan labaratuvar çalışmalarında, boya materyali olarak tütün yaprağı kullanılarak farklı renk tonları elde edilmektedir. Yarpuz Yarpuz,Lamiaceae familyasının Mentha L. cinsine mensuptur. Bu bitkinin boyama kudreti çok yüksek değildir. Buna rağmen siyahımtırak renkler için aranan bir bitkidir.