Türemiş ve Basit Fiiller Hakkında Bilgi Verirmisiniz? - Delinetciler Portal
+ Hemen Yorum Yap

Türemiş ve Basit Fiiller Hakkında Bilgi Verirmisiniz?

  1. Türemiş ve Basit Fiiller Hakkında Bilgi Verirmisiniz?
  2. 2012-01-07 #2
    1-Basit Fiiller:
    Yapım eki almamış, bir tek kelimeden oluşan, yani kök hâlindeki fillerdir. Çoğunlukla tek hecelidir. Çok heceliler de vardır. Fiil kökünden sonra bir tire işareti getirilerek ifade edilir.
    Gel-, yaz-, oku-, sev-, kıvır-, çevir-, kavuş-...
    Not: Tire işareti kullanılmaz da nokta veya ünlem kullanılırsa emir çekimi olur. Bu, bütün fiiller için geçerlidir: Gel! Oku. Yaz!...
    Dilimizde hem isim hem de fiil kökü olarak kullanılan kelimeler vardır ki bunlara sesteş kökler denir:Ağrı, ağrı-; boya, boya-, tat, tat-, eski, eski-...

    2- Türemiş Fiiller

    İsim veya fiil kökleriyle yansımalardan, yapım ekleriyle türetilmiş fiillerdir.
    Bunlara fiil gövdesi (tabanı) denir.
    Ben-imse-, açık-la, mor-ar, av-la-, ince-l-, çat-la-, pat-la-, gür-le-, şırıl-da-, hav-la-, me-le-, fısıl-da-, kov-ala-, baş-la-t, uç-ur-, yat-ı-ş-, ak-ı-t-, düş-ü-r-, sev-in-...

    Türemiş fiilller ikiye ayrılır:
    a)İsim soyu kelimelerden türetilen fiiller
    b)Fiil kök ve gövdelerinden türetilen fiiller

    a)İsim Soyu Köklerden Fiil Türeten Eklerin Başlıcaları Şunlardır:

    e-i-a(l): az-al-mak, düz-el-mek, kör-el-mek, doğru-l-mak, sivri-l-mek, eğri-l-mek, dar-al-mak...
    Not: Bu ek, "k" ile biten kelimelere gelince "k" düşer: küçü(k)-l-mek, alça(k)-l-mak, yükse(k)-l-mek...
    -la/-le: ot-la-mak, yem-le-mek, baş-la-mak, yavru-la-mak, tek-rar-la-mak, bayat-la-mak, tuz-la-mak, zayıf-la-mak, bağış-la-mak...

    Not: Bu ekle, ünlemlerden üf-le-mek, of-la-mak...; ses taklidi için kullanılan kelimelerden gür-le-mek, şar-la-mak, zır-la-mak, hav-la-mak, hor-la-mak... biçiminde de fiiller türetilir.
    -laş/-leş: haber-leş-mek, mektup-laş-mak, güzel-leş-mek, iyi-leş-mek, ağır-laş-mak....
    -ar/-er/-r: baş-ar-mak, mor-ar-mak, kara-r-mak, yeş(yaş)-er-mek, gö(gök)er-mek, boz-ar-mak....
    -a/-e: yaş-a-mak, kan-a-mak, tün-e-mek, uzun: uz-a-mak, oyun:oyn-a-mak...
    -sa/-se: benim-se-mek, su-sa-mak, garip-se-mek...
    -da/-de: Ses taklidi için kullanılan kelimelerden: gümbür-de-mek, takır-da-mak, hırıl-da-mak, inil-de-mek, şırıl-da-mak, uğul-da-mak...
    -kir (-kır/-kur/-kür): Yansımalardan fiil türetir: püs-kür-mek, hay-kır-mak, fış-kır-mak, hıç-kır-mak

    b) Fiilden Fiil Türeten Eklerin Başlıcaları:

    -(a)la/-(e)le:eş-ele-mek, kov-ala-mak....
    -(i):sür-ü-mek, kaz-ı-mak
    -(i)l:dik-il-mek, yak-ıl-mak, üz-ül-mak...
    -(i)n:sil-in-mek, kaç-ın-mak, gör-ün-mek...
    -(i)ş:gir-iş-mek, kız-ış-mak, böl-üş-mek...
    -(i)t:eri-t-mek, oyna-t-mak, yürü-t-mek...
    -d(i)r:çiz-dir-mek, yaz-dır-mak, ör-dür-mek, aç-tır-mak, kes-tir-mek...

    Kaynak:





  Okunma: 1396 - Yorum: 1 - Amp
Kullanıcı Oylaması: /5 -