Ses Olayları Hakkında Bilgi - Delinetciler Portal
+ Hemen Yorum Yap

Ses Olayları Hakkında Bilgi

  1. 1) Büyük ünlü uyumu

    2) Küçük ünlü uyumu

    3) Kaynaştırma harfleri

    4) Ses düşmesi

    5) Geniş ünlünün daralması

    6) Ses türemesi

    7) Sert sessiz yumuşaması

    8) Sertleşme (sessiz benzeşmesi)

    9) Ulama

    10) Vurgu

    1) BÜYÜK ÜNLÜ UYUMU

    Ses Olayları Hakkında Bilgi

    Büyük Ünlü Uyumu İle İlgili Bazı Özellikler

    1. Türkçe oldukları halde zamanla ses değişikliğine uğramış kelimeler büyük ünlü uyumuna uymaz.

    Alma--- Elma
    Ana-- Anne
    Kangı--- Hangi
    Kala-- Kale
    Karındaş – Kardaş-- Kardeş

    2. Türkçemize yabancı dillerden girmiş bazı kelimeler büyük ünlü uyumuna uymayabilir. İnsan Dünya Kitap Gazete Otomobil Televizyon Uyarı: Bazı yabancı sözcükler büyük ünlü uyumuna uyabilir. İskele (İtalyanca) Sosyal (Fransızca) Radyo (İngilizce) Emniyet (Arapça)

    3. Birleşik sözcüklerde ve tek heceli sözcüklerde büyük ünlü uyumu aranmaz. Kadıköy Türk Gecekondu Dört Hanımeli Ev

    4. Bazı ekler büyük ünlü uyumunu bozar.

    -Kİ: yarınki, akşamki, arabadaki

    -KEN: Yaparken, koşarken

    -YOR: gidiyor, sevmiyor

    -LEYİN: akşamleyin, sabahleyin

    -(İ)MTIRAK: yeşilimtrak, ekşimtrak

    -GİL: baklagil, halamgil, turunçgil

    2. KÜÇÜK ÜNLÜ UYUMU

    Düzlük yuvarlaklık uyumudur. İki kuralı vardır.

    *Sözcüğün ilk hecesindeki ünlü harf düz ise diğer hecedeki ünlüler de düz olmalı.

    (a-e-ı-i)----> (a-e-ı-i) Kapılar Bağımsızlık Çiçeklik Sıcaklık *Sözcüğün ilk hecesindeki sesli yuvarlak ise ondan sonra gelecek hecedeki sesli ya dar yuvarlak ya da düz geniş olmalıdır.

    Ses Olayları Hakkında Bilgi 1

    Uyarı: -yor eki uyumu bozar. Geliyor, yapıyor, söylüyor…

    3. KAYNAŞTIRMA HARFİ

    Türkçe bir sözcükte iki ünlü harf yan yana gelmez. Sesli ile bir sözcükten sonra sesli ile başlayan ek getirildiğinde araya Y, Ş, S, N ünsüzlerinden biri gelir. Bu harflere kaynaştırma harfleri denir. Bahçeye Odanın Kapısı İkişer Anasının kuzusu (tamlama ekleri) Kaleyi fethettik (-i, -e hal ekleri) Okuyacak (gelecek zaman eki, -ecek, acak) Altışar (üleştirme eki, -er, -ar) Okuyan (fiilden sıfat yapan ek, -en, -an)

    4. SES DÜŞMESİ

    Sonu “k” ile bitten sözcüklere küçültme eki geldiğinde “k” ünsüzü düşer. Küçük – cük Küçücük Minik – cik Minicik Ufak – cık Ufacık Bazı iki heceli sözcükler ünlü harfle başlayan bir ek aldıktan sonra hecelerindeki dar ünlü düşer. Karın – ım Karnım Şekil – i Şekli Kayıp - ol Kaybol Fikir – i Fikri

    5. GENİŞ ÜNLÜ DARALMASI

    Son hecesi geniş seslilerle (a-e) bitten sözcüklere -yor eki getirildiğinde geniş sesliler daralarak ı, i, u, ü olur. Anla – yor Anlıyor Yaşa – yor Yaşıyor Ye – yor Yiyor

    6. SES TÜREMESİ

    Tek heceli bazı sözcüklere küçültme eki getirildiğinde sesli türemesi olur. Bir – cik Biricik Gül – cük Gülücük Genç – cik Gencecik

    7. SERT SESSSİZ YUMUŞAMASI

    Süreksiz sessizlerle bitten bir kelime sesliyle başlayan bir ek aldığında sondaki sert sessizler yumuşar.

    Ses Olayları Hakkında Bilgi 2

    Uyarı: Özel isimlerde yumuşama sadece söyleyişte olur, yazışta olmaz.

    Yazılış Söyleniş

    Gemlik’e Gemliğe

    Zeynep’in Zeynebin

    Ahmet’e Ahmede

    8. SERTLEŞME (SESSİZ BENZEŞMESİ)

    Türkçe sözcüklerde sert sessizden sonra yine sert sessiz gelmelidir.

    Ses Olayları Hakkında Bilgi 3

    10. VURGU

    a. Kurallı fiil cümlesinde vurgu yüklemden önceki sözcüktedir.

    Ses Olayları Hakkında Bilgi 4
    ç. “mi”li soru cümlelerinde vurgu “mi” soru ekinden önceki sözcüktedir.

    Sen mi yaptın bütün bunları?

    Ayva çiçek açmış yaz mı gelecek?

    d. Diğer soru cümlelerinde vurgu soru bildiren ögenin üzerindedir.

    Bana ne aldın?

    Kim benimle gelmek ister ?


    Güncelleme : 2017-10-18
  2. 2015-07-25 #2
    Çok açıklamalı yapısınız

Konu Etiketleri

ses olayları 5. sınıf, ses olayları 6. sınıf, ses olayları 9 sınıf dil anlatım, ses olayları konu anlatımı, ses olayları örnek metin

  Okunma: 8396 - Yorum: 1 - Amp
Kullanıcı Oylaması: /5 -