Divan-ı Lügati’t Kim Tarafından Yazılmıştır? - Delinetciler Portal
+ Hemen Yorum Yap

Divan-ı Lügati’t Kim Tarafından Yazılmıştır?

  1. Kitapta, bu eserin nerede yazıldığını gösterir hiçbir yazı, biçbir işaret yoksa da, Bağdat'ta Halife'ye sunulmuş olduğuna bakılırsa, Bağdat'ta yazılmış olması ihtimali kuvvetlidir. Kitabın Kaşgar'da veyahut başka bir yerde yazılarak Bağdat'a getirilmiş olması düşünülebilirse de burası çok zayıfır; çünkü Kaşgarlı Mahmut‘un birçok Türk boylarını, Türk şehirlerini ve köylerini gezip dolaştıktan ve birçok notlar aldıktan sonra yazmış olması şüphesiz bulunduğuna göre Divan-ü Lügat‘it Türk‘ü Bağdat'a yerleşerek orada yazıp bitirmiş olması daha kuvvetli görünür.


    Bağdat'ta yazılmış olmasına kuvvetli bir tanık da o asırda Bağdat'ın bayağı bir Türk şehri hâline gelmiş bulunması, Irak'ta Türk nüfuzunun son derece ilerlemiş olmasıdır. Şurası muhakkaktır ki Mahmut kitabını geçici bir heves üzerine yazmış değildir. Bunu yazabilmek için bizim sayın Kaşgarlı çok emekler çekmiş, birçok üzüntülere katlanmıştır. Uzun bir hazırlama devresi geçirdikten sonra bu büyük eserin vücuda getirilmiş olduğunda şüphe yoktur. Çünkü böyle bir eseri yazmak kolay değildir.


    Yazıldığı Tarih

    Kaşgarlının kitabının sonunda 464 senesinin Cemaziyülevvelinin gurresinde yazmaya başlandı: "Dört gözden geçirdikten ve iyice süzdükten sonra 466'da bitti." demiş olmasına bakılırsa ve 464 Hicri ve 1068 Miladide başlanmış, iki sene üzerinde çalışıldıktan sonra 4566 Hicri ve 1072'de bitirmiş olduğu anlaşılıyor ise de, cilt 3, sahife 116 "biz bu kitabı yazdığımızda sene 690 idi" demesi işi karıştırıyor.


    Bana kalırsa Divanın sonundaki yazı pek açıktır; bu, doğru olmalıdır. Gerek cilt 1, sahife 890'daki tarih ve gerek kırmızı mürekkeple yazma nüshanın kenarına yapılmış olan düzeltme yanlış olsa gerekir; tercümemiz okunacak olursa yazma nüshanın bu gibi hataları yaptığı çok görülecektir, hele kırmızı mürekkeple yapılmış olan düzeltmelere hiç güvenmemelidir; yine bunun gibi, cilt 3, sahife 116'daki tarih dahi yanlış olacaktır. Divan 466'da bitmiş olduğuna göre, 467'de Halife olan Muktedi'ye sunulmuş olabilir.Divan, Türk, Divanı Lügatit Türk, Kaşgarlı Mahmut, Divan-u Lügati't Türk


    Divandaki bu tarih karışıklığı hakkında sayın bilgin Bay Zeki Velidi'nin "Adsız" mecmuasının 16. sayısında bir yazısı vardır; bu yolda genişçe bilgi elde etmek isteyenler oraya baksınlar. Yine bu iş üzerine Bay Kilisli'nin Türkiyat Mecmuası'nda bir yazısı çıkmıştır.

    Kim Yazmıştır?

    Kitabı yazan zatın adının Mahmut, babasının adının Hüseyin, büyük babasının da Mehemet olduğunu kendi kitabından öğreniyoruz. Kaşgarlı olduğu anlaşılıyorsa da Barsgan şehrini anlatırken "(…)" demesi kendisinin Kaşgar'da doğmuş olduğunu, babasının Barsganlı bulunduğunu gösteriyor.

    Kitap sahibi her zaman, kendisinden bahsederken Mahmut demektedir: Bunun içindir ki Mahmudun babasının Barsganlı olduğuna hükmediyoruz.

    Kaşgarlı Mahmut eserini Irak'ta yazmış olması ihtimaline göre Kaşgar'dan Irak'a göç etmiş olmalıdır.

    O sıralarda Irak bölgesi İslam dünyasının özeği idi; siyasal işlere karışmak ve bir külah kapmak isteyenlerin Bağdat'a ve Mısır'a koştukları gibi, bilgi işleriyle uğraşmak dileyenlerin dahi buralara geldikleri bellidir.

    Bağdat'tan başka Buhara, Kaşgar, Kahire, Şam gibi daha bir takım yerler var idise de bunlar Bağdat kadar önemli değildir. Türk ülkelerinin her bucağından birçok bilginlerin tâli aramak arzusiyle Bağdat'a ve Mısır'a akın akın geldikleri sıralarda bir hayli bilgi adamlarının Bağdat'ta toplanmış olduklarını biliyoruz.

    Türklüğün bu altın devirlerinde İslam dünyasının hemen her yanında Türkler'in sözü geçer, hatırları sayılır olmuştu; bu hâl kendilerine bir durum yaratıyordu.

    Bağdat'taki Arap makamları, Bağdat'taki halife sarayı Türklerin nüfuzları altına girmişti. Yıkılmak üzere bulunan halifeliği Türkler tutuyor, halifeleri kendi dilekleri uğrunda kukla gibi kullanıyorlardı. Büsbütün gevşeyen Arap alemine yeni bir hız, yeni bir kudret veriyorlar, İslam medeniyetini yeni baştan diriltiyorlar ve ayakta tutuyorlardı.

    Bundan başka bütün siyasal işler hep Türklerin elinde idi. Vilayetlere ancak Türk olan valiler gönderilebiliyordu; böylelikle Türklere yanaşmak, Türklerle iyi geçinmek isteyenlerin Türkçe öğrenmeleri bir ihtiyaç halini almıştı. İşte, Divanü Lügat-it Türk bu ihtiyaçtan doğmuş olmalıdır.

    Türkçeyi öğrenmek isteyenlere bu dili öğretmen için yazılan işbu eserin, o asırda bilgi ve siyaset dili olmuş bulunan Arapçanın Türkçeden yüksek bir dil olmadığı, Türkçenin Arapça ile atbaşı beraber yürüdüğü gösterilmek ve tanıklanmak üzere meydana getirildiği de anlaşılmaktadır .

    Türkçeyi ve Türkçenin diyeleklerini pek iyi bilen Mahmut Arapçayı da çok iyi biliyormuş; yalnız eski Türkçeyi değil, Arapçayı da öğrenmek isteyenler için bu kitap güzel bir kılavuzdur. Bu kadar büyük bir bilginin nasıl olup da İslam dünyasında ün almadığına şaşmamak elde değildir.

    İşte derin bir bilgin, iyi gören bir dilci olan bizim Kaşgarlı Mahmud‘un Türkistan Beyleri neslinden olduğunu yine kendi eserinden öğreniyoruz. Cilt 1, sahife 102'de "Bizim atalarımız olan Beyler emir kelimesine Xamir derler. Çünkü Oğuzlar emir diyemezler Xamir derler; Saman Oğullarından Türkistan'ı almış olan atalarımız Beye Xamir tekin adı verirler." demekte olduğuna bakılırsa Mahmud'un Beylerden ve asker neslinden gelmiş olduğu meydana çıkar.

    Yalnız burada göz önüne alınacak bir şey vardır; Kaşgarlı her zaman Oğuzları Türklerden ayırır; burada "Atalarımız olan Beyler Emir kelimesini Xamir diye söylerler; çünkü Oğuzlar Emir diyemezler, Xamir derler." demesini bilmem nasıl anlamalı? Mahmut burada Oğuzları kendi atalarıyla karıştırmış olmuyor mu?

    Aşağıya doğru birçok yerlerde görüleceği üzere burada da Arapça ibarede bir eksiklik olmalıdır. "Atalarımız Emir kelimesini Xamir diye söylerler: Nasıl ki Oğuzlar da elifi "ﺥ" ya çevirerek Xamir derler." demek istemiş olsa gerekir.

    Her ne ise… Bizim Mahmut hem yüksek bir bilgin, hem de yiğit bir askermiş. "Ben iyi silah kullanırım" dediğinden anlaşılan da budur. Acınacak bir haldir ki Mahmud'un kaç yıl yaşadığını, nerede öldüğünü bilmek kabil olamadı.

    İslam bilginlerinin (hal ve tercümesine) kütük bilgisine çok önem verdiklerini hepimiz biliriz; bununla beraber Kaşgarlı Mahmut hakkında bir şey yazmamaları şaşılacak şeydir.

    Kaşgar'dan kalkarak Türk ülkelerini birer birer dolaşmış olması, oralarını iyice incelemiş bulunması, bu büyük eserini yazması gibi şeyler bize gösteriyor ki Mahmut hem yaşça, hem bilgice olgun bir zatmış; her halde genç yaşında ölmemiş.


  2. 2012-04-11 #2
    divai lügatti türk istanbul müzesinde sergilenmektedir gezin görün araştırın

  3. 2013-01-10 #3
    Kaşgarlı Mahmut tarafından yazılmıştır.

  4. 2017-11-26 #4
    Çok iyi çok iyi bir yazıydı ödevime yardımcı oldunuz teşekkürler

  Okunma: 17494 - Yorum: 3 - Amp
Kullanıcı Oylaması: /5 -