İstanbul'da bir balık müzesi olduğunu biliyor muydunuz? Türkiye'de bir örneği olmayan bu müzede irili ufaklı 350'den fazla balık türü akvaryumda ve kavanozlarda özel bir sıvının içinde tutuluyor. Bugün artık yüzde 80'i gerek bilinçsiz avlanmadan gerekse çevre kirliliğinden Türk deniz sularını terk etmiş balıklar cam kavanozlarda sergileniyor.


Balık müzesi, Samatya sahil yolunda pek dikkat edilmezse fark edilemeyen Kocamustafapaşa Balıkçı Barınağı'nın içinde yer alıyor. Kocamustafapaşa Çevre Koruma ve Balıkçılar Derneği başkanı Haydar Deniz'in kişisel gayretleri ile 1991 yılında kurulan müze, balıkçı arkadaşlarının desteği ile genişlemiş. 15 balık türüyle açılan müzede bugün 700'e yakın kavanoz var. Bu kavanozlarda Marmara, Akdeniz, Karadeniz ve Ege'de tutulmuş balıklar yer alıyor.



Peri balığı; 19 Mayıs 1969'da Çandarlı Körfezi'nde tutulmuş. Beneklikırlangıç Kefken'de 20 Şubat 1973'te takılmış oltalara. Kurbağakayası, 29 Temmuz 1972'de çıkmış Karadeniz'in soğuk suyundan. Pulatorina, sübye, berlam hepsi Marmara balıkları; denizbiti, küçükbeneklikedi, kurbağakayası, çilliçarpan ve dahası...



Tuzla açıklarında pembe, kırmızı mercanların oynaştığı; Büyükada Viranbağ sığlıklarında gezen karagöz, kolyoz, istavrit, uskumru, kılıç sürüleri; Yeşilköy Florya kıyılarında cirit atan barbunyalar, tekirler, kırlangıçlar, kalkanlar şimdilerde balıkçıların hatıralarında yaşıyor. Denizin henüz kirletilmediği, balık bolluğunun yaşandığı günleri özlemle anlatan Haydar Deniz "Önce büyük balık kayboldu. Orkinoslar, kılıçlar...Büyük balık kayboldukça kademe kademe diğer balıklar da kaybolur. Öyle de oldu. Bugün iki yıl öncesine kadar Marmara'da avlanan balıklar bugün yok. Mesela mezgit. Marmara'da iki üç senedir mezgit yok. Bugün Marmara'dan tutmuş olduğumuz sadece istavrit." diyor.



Balıklar denizlerimizi terketi!


'Denizlerimizi bir bir terk eden balıklar unutulmasın. Bizden sonraki nesle de bir şeyler kalsın.' fikrinden hareketle kurulmuş müze. Haydar Deniz başlangıçta balıkları kuratarak saklarken adli tıpta kadavraları korumada kullanılan özel bir sıvının varlığından haberdar olmuş. Sıvı içinde balıkların 500 seneye yakın bir süre bozulmadan saklanabileceğini öğrenen Deniz, balıkları cam kavanozlar içinde sergilemeye başlamış. Haydar Deniz, müzedeki akvaryumların ve kavanozların parasını kendi cebinden karşılıyor. Bugüne kadar hiçbir yerden yardım almamış.


Bilinçsiz avlanma balıkçılığı bitirdi


Raflarda sergilenen deniz ürünlerinin kavanozlarda etiketleri var. Balıkların Türkçe ve Latince isimleri, tutulan yer ve tutulan tarih bilgileri veriliyor. Balıkların Latince isimleri konusunda İstanbul Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi hocalarından destek alınmış. Karşılığında da fakültenin balık arşivinde olmayan balık çeşitlerinden verilmiş. Haydar Deniz "Öğrenciler orada ders çalışıyor, burada bir eksik iki fazla fark etmez." diyor.


Balık Müzesi, bugün Haydar Deniz'in maddi katkısı ve 180 üyeli Kocamustafapaşa Çevre Koruma ve Balıkçılar Derneği'nin varlığı sayesinde yaşayabiliyor. Müze herkesin ziyaretine açık ama insanlar haberdar değil. Müzenin en büyük ziyaretçi grubunu ilköğretim öğrencileri oluşturuyor. Her hafta bir okul müzeyi gezmeye geliyor. Bu kadarcık ilgi bile Haydar Deniz'i mutlu etmeye yetiyor. "Bilinçsiz avlanmadan ve çevre kirliliğinden balıkçılık bitti" derken sesi titriyor Haydar Deniz'in. Balıkçı arkadaşlarının mağduriyetinden söz ediyor. Eliyle Samatya sahillerini göstererek "Eskiden taşlar, kayalar yoktu. Boydan boya kumsaldı buralar. Kumsal olunca deniz kirini dışarı atardı. Deniz temizlenirdi. Şimdi deniz kendini temizleyemiyor. Balıklar da meraları terkediyor." ifadesini kullanıyor.


Vaktinin çoğunu dernekte geçiren Haydar Deniz doğma büyüme Samatyalı. 90'lı yıllara kadar tekstil işiyle uğraşmış. Dernek üyelerinin yarıya yakını emekli. Yarısı işe balıkçılıktan ekmek yiyor. Dernek başkanı olarak balıkçı arkadaşlarının hiçbir sosyal güvencesinin olmaması en büyük sıkıntısı. Maddi durumu iyi olmayan üyelere dernek olarak odun, kömür ve gıda yardımında bulunuyor. Ramazan ayında da her gün iftar yemeği veriyor