+ Yorum Yaz

 Noktalama İşaretlerinin Kullanıldığı Yerler ve Örnekler

 - Konu Toplam: 12601 kez okundu ve konuya toplam 3 kez yorum yapıldı.

  1. 05-04-2010 #1
    NOKTALAMA İŞARETLERİ

    1)NOKTA (.):

    a)Tamamlanmış cümle sonlarında kullanılır:
    *Gözlerin gözlerime değince felaketim olurdu ,ağlardım.
    *Beni sevmiyordun,bilirdim.

    b)Kısaltmalardan sonra kullanılır:
    * vb. *Prof. *Dr. *Cad. *Alm. *Ar. İng.

    c)Sıra gösteren rakamlardan sonra “-inci” eki yerine kullanılır.
    *Senin çocuk 1. sınıfta mı okuyor.
    *Dün 25. yaşıma bastım.

    d)Tarihlerin yazılışında gün,ay ve yılı gösteren sayıları birbirinden ayırmak için konur:
    *21.03.1978 *29.X.1925

    e)Saat ve dakika gösteren sayıları birbirinden ayırmak için konur:
    *Yarın 08.45’te gideceğim.

    2)VİRGÜL (,):

    a)Yazıda sıralanan eş görevli sözcükler ya da söz gruplarını ayırmada kullanılır:
    *O kitabı aradım , buldum.
    *Fırat,Dicle önemli nehirlerimizdendir.
    *Çalıkuşu’nu ,Huzur’u ,İntibah’ı okudun mu?
    *Kitabı açtı ,birkaç sayfa çevirdi , yüksek sesle okumaya başladı.
    *Yakında yine bahar gelecek, ağaçlar çiçek açacak ,kediler damlara çıkacak.
    b)Anlama güç katmak için tekrarlanan sözler arasına konur:
    *Oğlunu , kadersiz oğlunu bir daha göğsüne bastı.
    *Akşam,yine akşam ,yine akşam
    c)Hitaplardan sonra kullanılır:
    *Sevgili Kızım, *Değerli Öğretmenim, * Saygıdeğer Müdürüm,
    d)Yüklemden uzak kalmış özneden sonra konur:

    *Ahmet Haşim, şiirde anlamın kapalı olmasına ve musikiye önem vermiş bir şairimizdir.
    *İşte bu adam, Türkiye’yi pislikten kurtaracak tek adamdır.
    *Tatlılar,kalorisi fazla ;fakat vitamini az besinlerdir.

    e)Cümlede vurgulanmak istenen ögelerden sonra konur.
    *Yarın,buraya geleceksin ve bu işi çabucak bitireceksin.

    f)Anlam karışıklığına meydan vermemek için adlaşmış sıfatlardan sonra kullanılır:
    *Genç, adama ters ters baktı.
    *Hırsız, çocuğu kovaladı.
    *Yaralı, kadının yüzüne bakıyordu.
    *İhtiyar, adamın suratına tükürdü.


    g)Bazı cümlelerde anlam karışıklığını önlemek için kullanılır:
    *Oku; adam ol baban gibi ,eşek olma.
    *Siz de kazançlı çıkmak istiyorsanız benim gibi, hanımları alışverişe gönderin.

    ğ)Bir addan önce gelen zamirlerden sonra kullanılır:
    *O, şiiri niçin ezberlememiş?
    *O ,güzel günlerine yeniden dönebilse.
    *Bu, kadını bir daha görmemiş.
    *Şu ,bahçeye dikilecekmiş.

    h)Arasözlerin başında ve sonunda kullanılır.
    *Bu büyük komutanı, Atatürk’ü ,saygıyla anıyoruz.
    *Bu yöre, Sibirya ve çevresi,alabildiğine soğuktur.
    *Örnek olsun diye, örnek istemez ya, söylüyorum.
    *Bir kuş, bir çiçek, bir böcek ,ne bileyim ben, her şey onun ilgisini çekiyordu.
    *Ben de Ankara’da, o güzelim başkentte, beş yıl kaldım.

    I)Yazıda tırnak içine alınmamış aktarma cümlelerin sonunda tırnak işareti yerine kullanılır:
    *Minareyi çalan kılıfını hazırlar, diyordu.
    *Artık sevmeyeceğim,dedi.
    i)Cümle başında kullanılan “evet,hayır,yok,yoo,peki,tamam,hayhay,olur,
    haydi,elbette…” gibi sözcüklerden sonra kullanılır:
    *Hayır, bu işi sevmedim. *Evet, yarın sınavsınız. *Yoo,işte bunu yapamam, dedi.

    3.NOKTALI VİRGÜL(;):

    a)Birbirine bağlı olmakla birlikte her biri kendi içinde bağımsız cümlelerin arasında kullanılır.Bu tip cümleler birbirini açıklayan,güçlendiren ,biri diğerine örnek olan cümlelerdir.Bu kullanım özellikle atasözlerinde görülür.
    *Yer üst üste iki kez sarsıldı; halk korkuyla sokaklara fırladı.
    *Kısa bir konuşma yaptı; dinleyiciler onu uzun uzun alkışladı.
    *Horoz ölür; gözü çöplükte kalır.
    *Yalancının evi yanmış;kimse inanmamış

    b)Virgülle ayrılmış sözleri ya da söz gruplarını farklı sözlerden ya da söz gruplarından ayırmak için konur.
    *Sayısal derslerden matematiği,fiziği; sözel derslerden Türkçeyi, coğrafyayı çok seviyorum.
    *Ahmet Haşim, Cenap Şehabettin sembolist; Tevfik Fikret ,Yahya Kemal parnasyen şairlerdendir.
    *Erkek çocuklara Ali,Murat,Serhat; kız çocuklarına ise Yeşim,Senem,Serpil adları verilir.

    c)Ögeleri arasına virgül konmuş sıralı cümleleri ayırmada kullanılır:
    *Sevinçten, heyecandan içim içime sığmıyor; bağırmak,kahkahalar atmak,ağlamak istiyorum.
    *At ölür, meydan kalır;yiğit ölür , şan kalır.
    *Kel ölür , sırma saçlı olur ; kör ölür , badem gözlü olur.

    d)Önceki cümleye “fakat,oysa ,lakin,ancak,çünkü…” gibi bağlaçlarla bağlanan cümlelerde bağlaçlardan önce kullanılır:
    *Bu romanı inceledim ;fakat pek beğendiğimi söyleyemem.
    *Köye sen git;ancak orada çok fazla kalma.
    *Kazanacağım ;çünkü çok çalışıyorum.
    NOT: Noktalı virgül, yukarıda sayılan bağlaçlardan önce kullanıldığı gibi bunların yerine de kullanılabilir.

    *Bugün erken yatmalıyım;yarın sınav var.
    *İşinle ne kadar küçük olursa olsun ilgilen; hayattaki tek dayanağın odur.
    *Sıkı giyinin ;dışarısı çok soğuk.

    e)Öğeler arasında anlam karışıklığını önlemek için kullanılır:
    *Murat;Hasan ,Ali ve Osman’dan daha çalışkanmış.
    *Elma;armut,muz ve üzümden yararlıdır.

    f)Özneden sonra virgüllerle ayrılan eş görevli sözcükler varsa ,özne noktalı virgülle ayrılır.
    *1.yeni grubunun en ünlü temsilcilerinden olan Orhan Veli ; dili çok iyi kullanan ,okuyucuyu değişik bir romantizme sürükleyen , güçlü bir şairdir.

    Not: Noktalı virgülden ve virgülden sonra gelen sözcükler – özel isim değil iseler- küçük harfle başlar.Diğer noktalama işaretlerinden sonra gelen sözcükler büyük harfle başlar.

    4.İKİ NOKTA(:) :

    a)Bir cümle veya sözcükten sonra yapılacak açıklamalardan önce kullanılır.
    *Şimdi herkes ona şöyle sesleniyordu:Atmaca Kamil.
    *Bence bu cinayetin iki nedeni olabilir:Birincisi namus meselesi,ikincisi çıkar kavgasıdır.
    *Demokrasinin tek dayanağı vardır: O da özgürlüktür.

    b)Alıntı cümlelerden önce kullanılır.
    *Bu sanatçının romanla ilgili şu sözünü anmadan geçemeyeceğim:“Roman yol boyunca gezdirilen bir aynadır.”
    *Hacı Bektaş-ı Veli:“Eline,beline,diline sahip ol.” demiş.

    b)Öykü ve romanlarda konuşma çizgisinden önce kullanılır:
    *Süleyman Çavuş:
    ---- Bırak açma o bahsi ,dedi .
    Kooperatif katibi kaşlarını çattı:
    ---- Yoo, böyle deme Süleyman Çavuş.
    Not:İki noktadan sonra yapılacak açıklama bir cümle niteliğinde değilse küçük harfle başlar.
    *En çok sevdiğim meyvelerden bazıları şunlardır:muz,elma,portakal…

    5.KESME İŞARETİ( ’):

    a)Özel adlardan sonra gelen çekim eklerini ayırmada kullanılır:
    *Yakup Kadri’nin Yaban’ı Kurtuluş Savaşı dönemini anlatır.

    b)Kısaltmalardan sonra gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır
    *KKTC’yi her alanda destekliyoruz.
    *Yarın ABD’ye gidecek.

    NOT:Küçük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen eklerde kelimenin okunuşu;büyük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen eklerde kısaltmanın son harfinin okunuşu esas alınır.
    *kg’dan *PTT’ye

    NOT:Sonunda nokta bulunan kısaltmalar, kesme işaretiyle ayrılmaz.
    * vb.leri *mad.si *Alm.dan *İng.yi

    c)Her türlü rakamdan sonra gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır.
    *36’nın ortak bölenleri nelerdir?
    *Sen 9’uncu sınıfta mı okuyorsun?

    UYARI: Özel isimler yapım eki aldıklarında kesme işaretiyle ayrılmaz.Yapım ekinden sonra gelen çekim ekleri de ayrılmaz.
    *Ankaralıdan *Konyalım *Amerikalılar *İslamcı *Aligil

    NOT:-ler eki –gil yapım ekinin yerini tutarsa kesme işaretiyle ayrılmaz.
    *Dün Alilere gittim.
    *Sınıftaki Ali’ler ayağa kalksın.

    NOT:Özel adlar yerine kullanılan ‘o’ zamiri cümle içinde büyük harfle yazılmaz ve kendisinden sonra gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz.
    *Ben onun ne kadar kibirli biri olduğunu bilmez miyim?

    d)Bazı sözcüklerde anlam karışıklığını önlemek için kullanılır:
    *Osmanlılarda kadı’nın önemli bir yeri vardır.
    *Pencereden kar’ı seyrediyorum.

    e)Seslerin konuşma sırasında ya da şiirde vezin gereği düştüğünü göstermek için kullanılır:
    *N’apalım *N’eylersin *N’etsin *Vardı m’ola sevdiğim yurduna

    6.SORU İŞARETİ(?):

    a)Soru bildiren cümle veya sözcüklerin sonunda kullanılır, cümle sözde soru cümlesi de olsa yani karşıdan bir cevap beklenmese de cümlenin sonuna soru işareti konur.
    *Türk edebiyatının ilk yazılı belgesi nedir? (cevap bekliyor:gerçek soru cümlesi)
    *Bu havada dışarı mı çıkılır? (cevap beklemiyor:sözde soru cümlesi)
    *Böyle bir adama nasıl güvenirsin? (cevap beklemiyor:sözde soru cümlesi)
    *Seni hiç sevmez olur muyum? (cevap beklemiyor:sözde soru cümlesi)
    *Bu kitapları ona mı vereceğim? (cevap bekliyor:gerçek soru cümlesi)

    b)Kuşku duyulan bilgilerin yanına ya da bilinmeyen bilgiler yerine parantez içinde konulur.
    *Kayıkçı Kul Mustafa (?-1658?) halk edebiyatımızın destan şairlerinden biridir.
    *Karacaoğlan’ın Güneydoğu Anadolu’da (?) yaşadığını söylüyor.

    UYARI: İçinde soru sözcüğü olsa bile , bir cümle soru anlamı taşımıyorsa sonuna soru işareti konulmaz.
    *Neden gittiğini bilmiyoruz. *Bana nasıl çalışacağımı söylemedin.

    7.ÜNLEM(!):

    a)Şaşma , korku, kızma ,heyecan,sevinme… gibi duyguları dile getiren cümlelerin sonunda kullanılır:
    *Dur,bir yanlışlık yapmayalım!
    *Git başımdan seni görmek istemiyorum!
    *Eh, hayırlısı neyse o olsun!
    *Lanet olsun böylesi işe!
    *Böyle maç olmaz olsun!
    *Yaşasın ,sınavı kazanmışım!
    b)Küçümseme , yerme,alay etme amacıyla parantez içinde kullanılır:
    *Akla durgunluk verecek reklam kampanyalarıyla büyük(!) sanatçılar yaratılıyor.
    *Bu kasabada onun ne kadar akıllı(!) olduğunu bilmeyen mi var?

    8.ÜÇ NOKTA(…):

    a)Herhangi bir nedenle bitmemiş ya da okuyucunun anlayışına bırakmak için bitirilmemiş cümlelerin sonuna konur.
    *Şu bahar yağmurları bir gelse…
    *Birdenbire karşımıza çıkıveren yeşillik denizi…
    *Karşı sahilde mor,fark olunmaz sisler altındaki dağlar,korular, beyaz yalılar…Bunları seyretmek bana huzur veriyor.

    b)Birtakım örnekler sayıldıktan sonra “vb” anlamında kullanılır:
    *Binanın tepesinden neler görünmüyordu ki:caddeler,sokaklar,evler,insanlar…
    *Bu köyün insanları konukseverdir,alçakgönüllüdür,iyidir…

    c)Söz arasında söylenmek istenmeyen sözler yerine kullanılır:
    *Şu … adamı gözüm görmese iyi olacak.
    *Kılavuzu karga olanın burnu b…tan çıkmaz.

    9.TIRNAK İŞARETİ( “… ”):

    a)Aktarma söz ya da cümleler tırnak içinde gösterilebilir.
    *Sanatçının şu sözünü unutmamak gerekir:“Gerçek uygarlık insanın yüreğinde değilse hiçbir yerde yoktur.”

    b)Önemi belirtilmek istenen sözcükler , terimler tırnak içinde gösterilir.
    * “Bayrak” bir ulusun bağımsızlığını simgeler.
    *Günümüzün en önemli sorunlarından biri de “çevre kirliliği”dir.
    c)Yazıda geçen eser adları tırnak içine alınabilir:
    * “Çalıkuşu” Anadolu gerçeğinin tüm çıplaklığıyla anlatıldığı bir romandır.

    NOT:Tırnak içindeki söze ek gelirse tırnaktan sonra gelir, kesme işareti kullanılmaz.
    *Reşat Nuri Güntekin’in “Acımak”ını okumanızı tavsiye ediyorum.
    NOT:Tırnak içindeki cümlenin içinde bir tırnak daha kullanmak gerekirse ikinci tırnak tekli olur.
    * “Ahmet Mithat Efendi halkı eğitmek istediğinden:‘Sanat toplum içindir.’der.”

    10.PARANTEZ(AYRAÇ) ( ):

    a)Cümle içindeki açıklamalar parantez içinde gösterilebilir:
    *Adana ve yöresi (Çukurova) ülkemizin pamuk ambarıdır.
    *Böyle sözcüklere (yansımalara) her dilde rastlanır.
    b)Bir sözcüğün eş anlamlısı parantez içinde verilebilir:
    *Türk Dil Kurumu yerbilim (jeoloji) ile ilgili terimleri bir kitapta toplamış.
    *Tezat (abartma) edebiyatta en çok kullanılan sanatlardan biridir.

    c)Bir kişiden söz edilirken doğum ve ölüm tarihleri parantez içine alınır:
    *Yakup Kadri Karaosmanoğlu (1889-1974) teknik yönden kusursuz romanlar yazdı.

    d)Yabancı sözcüklerin okunuşu parantez içinde gösterilir:
    *Bacon (Beykın) denemeleriyle ün kazanmıştır.

    e)Tiyatro metinlerinde hareketleri anlatan bölümler parantez içinde gösterilir:
    *Adam—(Yerinden kalkar ,suratını asarak):Sen ne diyorsun beyefendi?

    NOT:Parantez içine alınan bölüm içinde tekrar parantez açılması gerekirse ilk önce köşeli parantez açılır ve sonra köşeli parantez kapatılır.Aradaki parantez normal olur.
    *Tasavvuf edebiyatının bu çok önemli sanatçısı[Yunus Emre(13.-14.yy)] yaşadığı dönemde evrenselliği yakalamıştır.

    11.KISA ÇİZGİ(-):

    a)Bir olayın başlangıç ve bitiş tarihleri arasına konur.
    *Bu savaş 1859-1870 yılları arasında olmuştur.
    b)Birbiriyle ilgili ülke,şehir ya da kavramlar arasına konur.
    *Adana-Ceyhan arası kaç kilometre?
    *Türkiye-İran ilişkileri gelişiyor.

    c)Cümle içindeki arasözlerin ve aracümlelerin başında ve sonunda virgül,parantez kullanılabileceği gibi kısa çizgi de kullanılabilir.
    *Şiir ve romanla ilgili düşüncelerimi –sen de bilirsin ki- ona uzun uzun anlatmıştım.

    d)Cümle sonunda satıra sığmayan sözcüklerin bölünmesinde kullanılır.
    …………………………………………söyledik-
    lerimi unutma.
    e)Dilbilgisinde eklerden önce ve mastar halindeki fiillerden sonra kullanılır.
    * “Kulaklık” sözcüğündeki –lık yapım eki bir alet ismi yapmıştır.
    *Işık sözcüğü, ışı- fiilinden türemiştir.

    f)Osmanlıca tamlamalarda kullanılır.
    *Aslında Servet-i Fünun ve Fecr-i Ati dönemi ,edebiyatımızda yeni bir soluktur.

    12.UZUN ÇİZGİ(---):

    Konuşma metinlerinde konuşmaların başında kullanılır.
    ----Bu kitabı okudun mu?
    ----Hayır okumadım.
    ----Okumanı tavsiye ederim ,çok güzel.




  2. 22-11-2011 #2
    süperrrrr saol
  3. 30-10-2012 #3
    Süper ödevimde çoooooooooooookkkk yardımcı oldunuz
  4. 30-10-2012 #4
    misafir Nickli Üyeden Alıntı
    süperrrrr saol
    evet bencede

İlginizi Çekebilecek Konular

  1. Son Mesaj: 09-04-2014, 16:00
  2. Son Mesaj: 03-04-2014, 20:45
  3. Son Mesaj: 10-03-2014, 17:33
  4. Son Mesaj: 14-01-2014, 20:23
  5. Son Mesaj: 30-03-2010, 16:28

+ Yorum Yaz